เสียงกรอบแกรบในข้อเข่าและการสึกหรอของกระดูกอ่อน: สัญญาณเตือนจากเข่าที่ควรฟัง

เสียงกรอบแกรบในข้อเข่าเกิดขึ้นได้อย่างไร

หลายคนมักเดินมาปรึกษาหมอที่คลินิกด้วยความกังวลว่า เวลาลุกนั่งหรือขึ้นบันไดแล้วได้ยินเสียงกรอบแกรบหรือเสียงก๊อกแก๊กที่หัวเข่าตัวเอง จนกลัวว่าเข่าจะพังหรือข้อจะหลุดหรือเปล่า ความจริงแล้วเสียงเหล่านี้ส่วนใหญ่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงภายในข้อ ซึ่งมักเป็นสัญญาณของการที่ผิวข้อหรือกระดูกอ่อนเริ่มมีความขรุขระ ไม่เรียบเนียนเหมือนตอนสมัยเรายังเป็นวัยรุ่น ทำให้เวลาที่เราขยับข้อเข่า ผิวสัมผัสที่ขรุขระเหล่านี้จึงเสียดสีกันจนเกิดเป็นเสียงดังขึ้นมา

เสียงที่ดังแค่ไหนถึงเรียกว่าน่าเป็นห่วง

ถ้าแค่ได้ยินเสียงก๊อกแก๊กเพียงอย่างเดียวแต่ไม่มีอาการปวด บวม หรือติดขัดขณะเดิน หมออยากให้ลองสังเกตดูก่อนว่าเป็นเพราะฟองอากาศในน้ำหล่อเลี้ยงข้อเข่าแตกตัวหรือเปล่า แต่ถ้าเมื่อไหร่ที่เสียงนั้นมาพร้อมกับความรู้สึกฝืดขัด หรือปวดแปลบเหมือนมีอะไรมาขัดอยู่ที่หัวเข่า นั่นเป็นสัญญาณเตือนว่ากระดูกอ่อนภายในเริ่มเสื่อมสภาพหรือสึกหรอลง ซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะข้อเข่าเสื่อมในอนาคตได้หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม

ทำไมกระดูกอ่อนถึงสึกหรอเร็วกว่ากำหนด

การสึกหรอของกระดูกอ่อนเปรียบเสมือนดอกยางรถยนต์ที่ใช้งานมานานแล้วเริ่มบางลง สาเหตุหลักไม่ได้มาจากอายุที่เพิ่มขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงปัจจัยเหล่านี้ที่หมอเห็นเป็นประจำในคนไข้:

• น้ำหนักตัวเกินเกณฑ์: ยิ่งน้ำหนักมาก แรงกระแทกที่ลงไปบนผิวข้อเข่าก็ยิ่งทวีคูณ
• พฤติกรรมการใช้เข่าผิดท่า: การนั่งยองๆ นั่งพับเพียบ หรือนั่งขัดสมาธิเป็นเวลานานๆ จะเป็นการเพิ่มแรงกดทับภายในข้อโดยไม่จำเป็น
• การขาดการออกกำลังกายที่เสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบเข่า: เมื่อกล้ามเนื้อต้นขาไม่แข็งแรง ข้อเข่าจะต้องรับภาระหนักในการพยุงร่างกายเพียงลำพัง

วิธีถนอมข้อเข่าเพื่อลดการสึกหรอในระยะยาว

การรักษาไม่ได้หมายความว่าต้องผ่าตัดเสมอไป ในระยะเริ่มต้นเราสามารถชะลอความเสื่อมได้ด้วยตัวเอง เริ่มจากการปรับกิจวัตรประจำวันดังนี้:

• ปรับเปลี่ยนท่าทาง: หลีกเลี่ยงการนั่งกับพื้น เปลี่ยนมาใช้เก้าอี้สูงแทน เพื่อลดมุมการงอเข่า
• ออกกำลังกายแบบแรงกระแทกต่ำ: เช่น การว่ายน้ำ หรือการปั่นจักรยาน เพื่อสร้างกล้ามเนื้อต้นขาให้แข็งแรงมาช่วยรับน้ำหนักแทนข้อเข่า
• คุมน้ำหนักตัว: การลดน้ำหนักเพียงไม่กี่กิโลกรัม สามารถช่วยลดภาระของข้อเข่าได้อย่างมหาศาลในทุกย่างก้าว

เมื่อไหร่ที่ควรเข้ามาตรวจเช็กที่คลินิก

หากคุณเริ่มมีอาการเดินกะเผลก เข่าบวมแดง หรือรู้สึกว่าหัวเข่าเริ่มเหยียดตรงได้ไม่สุด หรือมีอาการล็อคขยับไม่ได้จนต้องบิดเข่าไปมาถึงจะหาย หมอแนะนำว่าอย่ารอดูอาการเองที่บ้าน เพราะนี่อาจเป็นสัญญาณของกระดูกอ่อนที่ฉีกขาดหรือสึกหรอจนถึงชั้นเนื้อกระดูกแล้ว การวินิจฉัยด้วยการตรวจร่างกายหรือการเอกซเรย์จะช่วยให้วางแผนการรักษาได้ตรงจุดและช่วยให้กลับมาใช้ชีวิตได้ปกติเร็วที่สุด