จัดการปัญหาท้องผูกฉุกเฉิน: เมื่อไหร่ควรใช้ตัวช่วยอย่างการสวนอุจจาระ

หลายคนคงเคยมีประสบการณ์นั่งอยู่ในห้องน้ำนานเป็นชั่วโมง ปวดท้องหน่วงๆ อึดอัดแน่นท้องจนทำอะไรไม่ถูก แต่เจ้าก้อนอุจจาระเจ้ากรรมก็ไม่อยอมออกมาเสียที ท้องผูกเฉียบพลันแบบนี้เล่นเอาหมดแรงและเสียสุขภาพจิตไปตามๆ กัน บางครั้งการดื่มน้ำเยอะๆ หรือกินยาระบายแบบกินอาจต้องใช้เวลาหลายชั่วโมงหรือข้ามวันกว่าจะออกฤทธิ์ ซึ่งในจังหวะเวลาที่ทรมานสุดๆ แบบนี้ หลายคนจึงนึกถึงทางลัดอย่างการสวนอุจจาระ

การสวนอุจจาระคืออะไร และช่วยแก้ปัญหาเฉพาะหน้าได้อย่างไร

ในทางการแพทย์ การสวนอุจจาระคือการใช้น้ำยาหรือของเหลวสวนเข้าไปในลำไส้ตรงผ่านทางทวารหนัก เพื่อกระตุ้นให้ลำไส้เกิดการบีบตัวและช่วยให้อุจจาระที่แห้งแข็งนิ่มลง ทำให้ขับถ่ายออกมาได้ง่ายและรวดเร็วภายในไม่กี่นาที เปรียบเสมือนการเคลียร์เส้นทางด่วนให้สิ่งตกค้างที่อัดแน่นอยู่บริเวณปลายลำไส้ใหญ่สามารถหลุดออกมาได้ทันที เหมาะสำหรับคนที่ท้องผูกเฉียบพลัน ขับถ่ายไม่ออกมาหลายวันจนแน่นท้องมาก

ประเภทของยาที่ใช้สวนทวารที่หาซื้อได้เอง

เวลาเดินเข้าไปร้านขายยาแล้วปรึกษาเรื่องท้องผูกฉุกเฉิน เภสัชกรมักจะแนะนำผลิตภัณฑ์สวนทวารหลักๆ อยู่ 2 แบบ ซึ่งมีวิธีใช้และกลไกต่างกันเล็กน้อย

ลูกยางสวนหรือขวดบีบสวนสำเร็จรูป

ข้างในมักจะเป็นน้ำเกลือเข้มข้นหรือสารกลีเซอรีน เมื่อบีบสวนเข้าไป น้ำยาจะเข้าไปช่วยดูดดึงน้ำเข้ามาในก้อนอุจจาระที่แข็งให้อ่อนตัวลง พร้อมๆ กับกระตุ้นผนังลำไส้ให้ขับของเสียออกมา มักเห็นผลภายใน 5 ถึง 15 นาทีหลังทำ

แท่งกลีเซอรีนเหน็บทวาร

แม้จะไม่ใช่การสวนแบบใช้น้ำ แต่หลักการใกล้เคียงกันคือสอดแท่งยาเข้าไปในทวารหนัก ยาจะละลายและหล่อลื่น ช่วยให้อุจจาระก้อนบนที่อัดแน่นอยู่หลุดออกมาได้ง่ายขึ้น เหมาะกับคนที่ไม่อยากใช้น้ำยา

ขั้นตอนการสวนทวารด้วยตัวเองอย่างถูกวิธีและปลอดภัย

การสวนอุจจาระไม่ใช่เรื่องยาก แต่ต้องทำด้วยความนุ่มนวลเพื่อไม่ให้เกิดแผลบริเวณทวารหนัก โดยมีขั้นตอนการปฏิบัติเบื้องต้นดังนี้

ล้างมือให้สะอาดและเตรียมอุปกรณ์ให้อยู่ในใกล้อมือ นอนตะแคงซ้าย งอเข่าขวาขึ้นแนบชิดอก เพื่อให้แนวลำไส้ตรงและใส่ปลายหลอดได้ง่าย ถอดปลอกหุ้มปลายหลอดสวนออก ทายาหล่อลื่นหรือเจลหล่อลื่นที่ปลายท่อ ค่อยๆ สอดปลายหลอดเข้าไปในทวารหนักอย่างช้าๆ ลึกประมาณ 2 ถึง 3 นิ้ว บีบน้ำยาในขวดเข้าไปจนหมดอย่างช้าๆ แล้วดึงหลอดออก ขมิ้นก้นไว้และนอนนิ่งๆ ประมาณ 5 ถึง 10 นาที หรือจนกว่าจะรู้สึกปวดอยากเข้าห้องน้ำทนไม่ไหว

ข้อควรระวังสำคัญและอันตรายจากการสวนบ่อยเกินไป

แม้การสวนอุจจาระจะเป็นตัวช่วยชีวิตยามฉุกเฉินที่ดี แต่หมอไม่แนะนำให้ทำบ่อยเป็นกิจวัตร เพราะถ้าทำบ่อยเกินไป กล้ามเนื้อลำไส้จะเกิดความเคยชินและสูญเสียกลไกการบีบตัวตามธรรมชาติ ส่งผลให้เกิดภาวะดื้อยา ยิ่งต้องสวนหนักขึ้นเรื่อยๆ ถึงจะถ่ายได้ นอกจากนี้ หากทำรุนแรงเกินไปอาจทำให้เยื่อบุลำไส้ฉีกขาด มีเลือดออก หรือเกิดการติดเชื้อได้

อาการแบบไหนที่เตือนว่าควรไปพบแพทย์ทันที

หากลองสวนอุจจาระแล้วยังไม่อถ่ายภายใน 2 ครั้ง หรือมีอาการปวดท้องรุนแรงร่วมด้วย ห้ามฝืนทำซ้ำเด็ดขาด เพราะอาจไม่ใช่แค่อาการท้องผูกธรรมดา แต่อาจเป็นสัญญาณของลำไส้อุดตัน ลำไส้กลืนกัน หรือภาวะฉุกเฉินทางศัลยกรรมอื่นๆ ที่ต้องให้แพทย์ตรวจวินิจฉัยและรักษาอย่างเร่งด่วน