ลูกร้องไห้หนักเมื่อต้องแยกจากเรา: ทำความเข้าใจ ภาวะวิตกกังวลจากการแยกจากผู้ปกครอง

ลูกร้องกระจองอแงเวลาเราจะไปทำงาน เป็นภาวะปกติหรือสัญญาณเตือน

คุณพ่อคุณแม่หลายท่านมักจะตกใจและรู้สึกผิดเมื่อเห็นลูกร้องไห้แทบขาดใจในตอนที่ต้องเดินห่างออกไป ไม่ว่าจะเป็นตอนไปส่งที่โรงเรียน หรือแค่เดินเข้าห้องน้ำแล้วปิดประตูทิ้งลูกไว้ข้างนอก อาการเหล่านี้เป็นเรื่องธรรมชาติที่เด็กเกือบทุกคนต้องเจอ ซึ่งทางการแพทย์เราเรียกภาวะนี้ว่า ภาวะวิตกกังวลจากการแยกจากผู้ปกครอง หรือ Separation Anxiety ครับ มันไม่ใช่ความผิดของเด็ก และไม่ใช่ความผิดของคุณพ่อคุณแม่ แต่มันคือช่วงวัยที่ลูกกำลังเรียนรู้ว่าโลกใบนี้กว้างใหญ่เกินกว่าจะอยู่ในสายตาของพ่อแม่ตลอดเวลา

ช่วงวัยไหนบ้างที่ลูกมักจะแสดงอาการ

โดยปกติเราจะเริ่มเห็นอาการนี้ชัดเจนในช่วงวัยหัดเดิน คือตั้งแต่ 8 เดือน ไปจนถึง 2 ปี โดยเฉพาะช่วงขวบปีแรกที่ลูกเริ่มมีความจำและรับรู้ได้ว่าใครคือคนที่คุ้นเคยที่สุด เมื่อต้องแยกจากกัน สมองของเด็กจะประมวลผลว่าเรากำลังจะหายไปจริงๆ ซึ่งทำให้เขารู้สึกไม่ปลอดภัยและแสดงออกมาด้วยการร้องไห้ โยเย หรือเกาะติดเราแจ

ทำไมลูกถึงดูเป็นกังวลขนาดนั้นเวลาเราหายไป

ในมุมมองของพัฒนาการเด็ก ภาวะวิตกกังวลจากการแยกจากผู้ปกครอง เกิดจากกลไกการเรียนรู้ที่เรียกว่า Object Permanence หรือการเข้าใจว่าสิ่งของหรือบุคคลยังคงอยู่แม้จะมองไม่เห็น แต่เด็กวัยเล็กยังไม่มีทักษะนี้สมบูรณ์ เมื่อแม่เดินลับตาไป เขาจึงรู้สึกเหมือนโลกที่เขารู้จักกำลังหายไปจริงๆ เขาไม่ได้แกล้งทำตัวติดหนึบ แต่เขากำลังกลัวการสูญเสียจุดยึดเหนี่ยวที่สำคัญที่สุดในชีวิตไปต่างหาก

วิธีรับมือเมื่อลูกเริ่มมีอาการติดเราหนักมาก

• ฝึกแยกกันสั้นๆ: เริ่มต้นจากการให้คนอื่นช่วยดูแลลูกในระยะเวลาสั้นๆ ในบ้านที่เขารู้สึกปลอดภัย เพื่อให้เขารู้ว่าแม่จะกลับมาเสมอ
• บอกลาด้วยความมั่นใจ: อย่าแอบหนีตอนลูกเผลอ เพราะจะทำให้ลูกระแวงมากขึ้นเมื่อเราไม่อยู่ ให้บอกลาอย่างชัดเจนและยิ้มแย้ม เพื่อให้ลูกมั่นใจว่านี่ไม่ใช่เรื่องน่ากลัว
• ใช้ตัวช่วยสื่อความรัก: หากต้องไปส่งลูกที่โรงเรียน การให้ตุ๊กตาหรือผ้าห่มผืนโปรดติดตัวไว้ จะช่วยให้เขารู้สึกว่ามีส่วนหนึ่งของบ้านอยู่ข้างกาย
• รักษาคำพูด: นี่คือหัวใจสำคัญที่สุด ถ้าบอกว่าจะกลับมาตอนไหน ต้องกลับมาให้ตรงเวลา เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้กับลูก

อาการแบบไหนที่อาจไม่ใช่ภาวะวิตกกังวลทั่วไปแล้ว

แม้ภาวะนี้จะเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าลูกโตขึ้นจนเข้าวัยเรียนแล้ว (เกิน 4-5 ปี) แต่ยังคงมีอาการรุนแรง เช่น มีอาการทางกายร่วมด้วยบ่อยครั้ง เช่น ปวดท้อง อาเจียน หรือกลัวจนไม่สามารถทำกิจวัตรประจำวันได้เลย แม้จะลองปรับพฤติกรรมมาระยะหนึ่งแล้ว กรณีนี้แนะนำว่าควรปรึกษากุมารแพทย์หรือจิตแพทย์เด็ก เพื่อประเมินว่ามีปัจจัยเรื่องความเครียดหรือภาวะวิตกกังวลอื่นๆ ร่วมด้วยหรือไม่ครับ