ยาบางกลุ่มที่กินอยู่ อาจแอบเข้าไปกวนระบบฮอร์โมนในร่างกายเรา

หลายคนอาจไม่เคยรู้ว่ายาที่กินประจำส่งผลต่อฮอร์โมน

เวลาที่หมอตรวจร่างกายคนไข้แล้วพบอาการผิดปกติเกี่ยวกับรอบเดือน น้ำหนักตัวที่ขึ้นลงผิดปกติ หรือแม้แต่อาการอ่อนเพลียเรื้อรัง หมอมักจะถามถึงรายการยาที่ทานอยู่เป็นประจำเสมอ เพราะมีคนไข้หลายรายไม่ทันสังเกตว่า ผลข้างเคียงจากการใช้ยาบางชนิดที่มีผลต่อฮอร์โมน อาจเป็นต้นตอของอาการที่กำลังเผชิญอยู่โดยที่เราคาดไม่ถึง

ยาที่คุณใช้อยู่ กำลังเข้าไปป่วนการทำงานของฮอร์โมนอย่างไร

ร่างกายเราเปรียบเสมือนระบบที่ทำงานเชื่อมโยงกันด้วยสารเคมีที่เรียกว่าฮอร์โมน เมื่อเรานำสารเคมีภายนอกหรือตัวยาบางกลุ่มเข้ามา ระบบนี้อาจถูกรบกวนได้ โดยกลไกหลักๆ มักเกิดจากยาเข้าไปรบกวนการหลั่งฮอร์โมนจากต่อมไร้ท่อ การแย่งจับกับตัวรับฮอร์โมนในเซลล์ หรือไปเร่งการสลายฮอร์โมนในตับ ทำให้ระดับฮอร์โมนในเลือดสูงขึ้นหรือต่ำลงกว่าที่ควรจะเป็น

กลุ่มยาที่ต้องจับตาดูเป็นพิเศษ

ไม่ใช่ยาทุกชนิดที่ส่งผลต่อฮอร์โมน แต่ยาบางกลุ่มมีความเสี่ยงสูงกว่ากลุ่มอื่น ซึ่งหมอมักจะกำชับคนไข้ให้เฝ้าระวังอาการตัวเองเสมอหากต้องใช้ยาเหล่านี้ต่อเนื่อง:

• กลุ่มยาสเตียรอยด์: ยานี้ถ้าใช้ในระยะยาวจะไปกดการทำงานของต่อมหมวกไต ทำให้ร่างกายสร้างฮอร์โมนคอร์ติซอลเองได้น้อยลง
• ยากลุ่มจิตเวชบางชนิด: ยาต้านเศร้าหรือยารักษาอาการทางจิตบางตัวอาจไปกระตุ้นการหลั่งฮอร์โมนโปรแลกตินมากเกินไป ซึ่งส่งผลต่อรอบเดือนและการทำงานของระบบสืบพันธุ์
• ยาคุมกำเนิด: เป็นยาที่ออกฤทธิ์โดยตรงต่อฮอร์โมนเพศ เพื่อยับยั้งการตกไข่ ซึ่งแน่นอนว่าย่อมส่งผลกระทบต่อระดับฮอร์โมนในร่างกายโดยตรง
• ยารักษาโรคกระเพาะบางประเภท: ยาบางตัวที่ใช้ลดกรดอาจไปรบกวนการดูดซึมหรือการสลายฮอร์โมนบางชนิดหากใช้ติดต่อกันเป็นเวลานาน

สังเกตตัวเองอย่างไรว่าฮอร์โมนกำลังมีปัญหา

ถ้าเริ่มรู้สึกว่าร่างกายเปลี่ยนไปหลังจากเริ่มกินยาตัวใหม่ ให้ลองสังเกตอาการเหล่านี้ เพราะอาจเป็นสัญญาณเตือนว่ายาที่ใช้อยู่มีผลกระทบต่อระบบฮอร์โมน:

• รอบเดือนมาไม่ปกติ หรือขาดหายไปโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
• น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นหรือลดลงอย่างรวดเร็วโดยไม่ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกิน
• มีอาการอารมณ์แปรปรวน หงุดหงิดง่าย หรือซึมเศร้าผิดปกติ
• ผิวพรรณเปลี่ยนแปลง เช่น เกิดสิวฮอร์โมน หรือผิวแห้งกร้าน
• ความต้องการทางเพศเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม

คำแนะนำจากหมอเพื่อความปลอดภัย

สิ่งที่หมออยากย้ำคือ อย่าเพิ่งหยุดยาเองด้วยความกังวลจนกว่าจะได้ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ สิ่งที่ทำได้ดีที่สุดคือการจดบันทึกอาการที่เกิดขึ้น วันที่เริ่มทานยา และรวบรวมชื่อยาที่ใช้ทั้งหมดไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกร เพื่อให้หมอพิจารณาว่าจำเป็นต้องปรับเปลี่ยนขนาดยา หรือหาสิ่งทดแทนที่ส่งผลข้างเคียงน้อยกว่าหรือไม่ เพราะยาที่ถูกต้องคือยาที่รักษาโรคได้โดยไม่สร้างปัญหาใหม่ให้ร่างกายของเรานั่นเอง