ทำไมสมองถึงเหนื่อยล้า เมื่อต้องเจอเสียงและสิ่งเร้าที่มากเกินไป?

ทำไมช่วงนี้ถึงรู้สึกหัวตื้อและรับมือกับอะไรไม่ค่อยได้

หลายคนมักเดินเข้ามาปรึกษาหมอว่า ทำไมช่วงนี้ถึงรู้สึกเหนื่อยล้าเหมือนสมองไม่ได้พัก ทั้งที่ก็นอนหลับปกติ หรือบางคนบอกว่าแค่ได้ยินเสียงคนคุยกันในออฟฟิศ หรือเสียงการจราจรข้างนอก ก็รู้สึกหงุดหงิดและปวดหัวตุบๆ ขึ้นมาทันที อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องคิดไปเอง แต่มันคือ ปัญหาความเครียดจากการปรับตัวของระบบประสาทเมื่อได้รับสัญญาณรบกวน ที่เกิดขึ้นเมื่อร่างกายของเราถูกกระตุ้นด้วยสิ่งเร้ามากเกินกว่าขีดจำกัดที่สมองจะจัดการได้

สัญญาณรบกวนที่สมองพยายามจะจัดการ

ในแต่ละวัน ระบบประสาทของเรามีหน้าที่คัดกรองสัญญาณต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นเสียง แสง อุณหภูมิ หรือแม้แต่ความกดดันจากงาน เพื่อให้เราใช้ชีวิตได้อย่างเป็นปกติ แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่สัญญาณเหล่านี้เข้ามาพร้อมกันในปริมาณที่มากเกินไป สมองจะเข้าสู่ภาวะที่เรียกว่า Overstimulation หรือภาวะสมองทำงานเกินกำลัง ผลที่ตามมาคือระบบประสาทจะพยายามปรับตัวอย่างหนักเพื่อจัดการสัญญาณเหล่านั้น ทำให้เกิดภาวะความเครียดสะสมโดยที่เราไม่รู้ตัว

ทำไมระบบประสาทถึงเกิดอาการล้าจากการปรับตัว

กลไกภายในสมองของเรามีขีดจำกัดในการประมวลผล เปรียบเสมือนคอมพิวเตอร์ที่เปิดโปรแกรมทิ้งไว้มากเกินไปจนเครื่องเริ่มหน่วง หากระบบประสาทถูกรบกวนบ่อยครั้งหรือต่อเนื่องกันนานเกินไป มันจะสูญเสียความสามารถในการคัดกรองสิ่งที่ไม่สำคัญออกไป ทำให้เรากลายเป็นคนที่ไวต่อสิ่งกระตุ้นมากกว่าปกติ เช่น:

• เริ่มรำคาญเสียงที่ปกติไม่เคยรำคาญ
• รู้สึกล้าสายตาแม้ไม่ได้จ้องหน้าจอเป็นเวลานาน
• มีอาการปวดตึงบริเวณต้นคอหรือขมับโดยไม่มีสาเหตุ

วิธีช่วยให้ระบบประสาทได้พักและฟื้นตัว

หากรู้สึกว่าตัวเองกำลังตกอยู่ในภาวะนี้ หมออยากแนะนำให้ลองปรับวิถีชีวิตเพื่อลดภาระงานของสมอง ดังนี้:

• การทำ Sensory Diet: ในหนึ่งวันควรมีช่วงเวลาที่เงียบสงัดอย่างน้อย 15-20 นาที โดยปราศจากเสียงเพลง เสียงโทรทัศน์ หรือแสงหน้าจอ เพื่อให้สมองได้พักการประมวลผล
• จัดการสิ่งแวดล้อมให้เป็นระเบียบ: แสงที่สว่างจ้าเกินไปหรือโต๊ะทำงานที่รกหูรกตา คือสัญญาณรบกวนที่สมองต้องประมวลผลอยู่ตลอดเวลา การลดความวุ่นวายรอบตัวช่วยลดความเครียดทางระบบประสาทได้ดีอย่างน่าประหลาดใจ
• ฝึกจดจ่อที่ลมหายใจ: เมื่อรู้สึกว่าเริ่มมีอาการตึงเครียดจากสิ่งเร้า ให้ใช้การกำหนดลมหายใจเข้าออกช้าๆ เพื่อดึงระบบประสาทกลับเข้าสู่โหมดผ่อนคลาย หรือ Parasympathetic Nervous System

เมื่อไหร่ที่ความเครียดทางระบบประสาทเป็นเรื่องน่าห่วง

หากอาการเหล่านี้เริ่มกระทบต่อการนอนหลับ การตัดสินใจในชีวิตประจำวัน หรือทำให้เกิดอาการทางกายอื่นๆ เช่น ใจสั่น มือสั่น หรือวิตกกังวลรุนแรงโดยไม่มีสาเหตุ การเข้าพบแพทย์เพื่อประเมินสุขภาพระบบประสาทและสภาวะจิตใจเป็นทางเลือกที่ดี เพื่อไม่ให้ภาวะนี้ลุกลามกลายเป็นอาการทางระบบประสาทที่รักษายากขึ้นในอนาคต