เมื่อลูกอารมณ์ดิ่งหรือโกรธง่ายผิดปกติ: เข้าใจภาวะอารมณ์แปรปรวนในเด็ก

ลูกแค่เอาแต่ใจหรือมีภาวะอารมณ์แปรปรวนผิดปกติกันแน่

คุณพ่อคุณแม่หลายคนมักจะกังวลเมื่อลูกมีพฤติกรรมเหวี่ยงวีนหรือหงุดหงิดง่ายจนผิดสังเกต บางครั้งเราอาจเผลอคิดว่าเป็นเพราะลูกกำลังเอาแต่ใจหรือเรียกร้องความสนใจ แต่ในทางการแพทย์ภาวะอารมณ์แปรปรวนผิดปกติในเด็กนั้นมีความซับซ้อนกว่านั้นครับ มันคือสภาวะที่เด็กไม่สามารถจัดการกับอารมณ์ตัวเองได้ ส่งผลกระทบต่อทั้งการเรียน ความสัมพันธ์กับเพื่อน และบรรยากาศภายในครอบครัวอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

สัญญาณเตือนที่พ่อแม่ไม่ควรมองข้าม

เด็กที่มีภาวะนี้มักแสดงออกผ่านความถี่และความรุนแรงของอารมณ์ที่เกินกว่าวัยของเขาครับ หากพบอาการเหล่านี้บ่อยครั้ง ผมแนะนำว่าควรเริ่มสังเกตให้ดีครับ

• อารมณ์หงุดหงิด โกรธง่าย หรือโมโหร้ายแบบคุมตัวเองไม่ได้
• มีการตอบสนองที่รุนแรงเกินเหตุเมื่อถูกขัดใจ
• มีปัญหาเรื่องการปรับตัวในโรงเรียนหรือเข้ากับเพื่อนได้ยาก
• อารมณ์เปลี่ยนไปมาอย่างรวดเร็วโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
• นอนหลับยาก หรือมีปัญหาเรื่องการกินที่สัมพันธ์กับอารมณ์

สาเหตุที่ทำให้เด็กคุมอารมณ์ตัวเองไม่อยู่

ปัจจัยที่ทำให้เกิดภาวะนี้ไม่ได้มาจากสาเหตุเดียวครับ แต่มักเป็นส่วนผสมระหว่างหลายปัจจัยร่วมกัน

ปัจจัยทางชีวภาพและพันธุกรรม

การทำงานของสารสื่อประสาทในสมองบางชนิดมีความผิดปกติ หรือมีประวัติคนในครอบครัวที่มีภาวะซึมเศร้า วิตกกังวล หรืออารมณ์สองขั้ว ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อการควบคุมอารมณ์ของเด็ก

สภาพแวดล้อมและการเลี้ยงดู

ความเครียดสะสมในครอบครัว การเลี้ยงดูที่ขาดความสม่ำเสมอ หรือการได้รับความกระทบกระเทือนทางจิตใจในช่วงวัยเด็ก ล้วนส่งผลให้พัฒนาการด้านการจัดการอารมณ์ของเด็กเกิดความบกพร่อง

วิธีรับมือเมื่อลูกอยู่ในภาวะอารมณ์แปรปรวน

การช่วยเหลือลูกไม่ใช่การตำหนิ แต่คือการสร้างพื้นที่ปลอดภัยให้เขาเรียนรู้ที่จะเข้าใจอารมณ์ตัวเอง

• หมั่นสังเกตและจดบันทึกพฤติกรรม เพื่อให้เห็นรูปแบบของอารมณ์ที่เกิดขึ้น
• ฝึกการสื่อสารด้วยความใจเย็นเมื่อลูกสงบลง เพื่อช่วยให้เขาสะท้อนอารมณ์ที่ผ่านมา
• สร้างตารางเวลาที่ชัดเจนและคาดเดาได้ เพื่อลดความวิตกกังวลของเด็ก
• ไม่ใช้อารมณ์ตอบโต้ความโกรธของลูก เพราะจะยิ่งทำให้สถานการณ์แย่ลง

เมื่อไหร่ที่ต้องพาลูกไปพบแพทย์

หากอาการเหล่านี้เริ่มรุนแรงขึ้นจนลูกทำร้ายตัวเอง ทำร้ายผู้อื่น หรือเริ่มส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันอย่างชัดเจนจนพ่อแม่รู้สึกว่ารับมือไม่ไหว การปรึกษากุมารแพทย์ด้านจิตเวชเด็กคือทางออกที่ดีที่สุดครับ แพทย์จะช่วยประเมินว่าภาวะดังกล่าวเกิดจากปัญหาด้านสุขภาพจิต หรือเป็นเพียงพัฒนาการตามวัย เพื่อวางแผนการรักษาทั้งทางพฤติกรรมบำบัดหรือการใช้ยาในกรณีที่จำเป็น