วิธีสังเกตลูกน้อยหายใจเหนื่อยหอบและหายใจลำบาก เรื่องใกล้ตัวที่พ่อแม่ต้องรู้

เวลาที่เราเห็นเจ้าตัวเล็กนอนหลับปุ๋ย หัวใจคนเป็นพ่อเป็นแม่อ่อนโยนจนแทบละลาย แต่บางครั้งในความเงียบนั้น ถ้าเราลองสังเกตจังหวะการหายใจของลูกให้ดี อาจจะเคยเห็นลูกหายใจเร็วกว่าปกติ หรือมีเสียงครืดkคราดเบาๆ ซึ่งในบางครั้งอาจเป็นเรื่องธรรมชาติของเด็กทารก แต่ในอีกหลายๆ ครั้ง อาการเหล่านี้คือสัญญาณเตือนภัยเงียบที่ร่างกายของทารกกำลังส่งเสียงขอความช่วยเหลือจากคุณ

ในฐานะหมอเด็ก สิ่งหนึ่งที่มักจะเตือนคุณพ่อคุณแม่เสมอคือ ทารกแรกเกิดถึงขวบปีแรก ระบบทางเดินหายใจของเขายังเล็กมาก หลอดลมก็แคบ กล้ามเนื้อช่วยหายใจยังไม่แข็งแรงเท่าผู้ใหญ่ ทำให้เวลาที่เขาป่วย ไม่ว่าจะเป็นหวัด หลอดลมอักเสบ หรือปอดบวม อาการมักจะทรุดตัวเร็วกว่าเด็กโตหรือผู้ใหญ่มาก การรู้เท่าทันและเข้าใจ เกณฑ์การสังเกตอาการหอบเหนื่อยและหายใจลำบาก จึงเป็นทักษะชีวิตที่สำคัญมากๆ สำหรับทุกคนในครอบครัว

ลูกหายใจเร็วแค่ไหนถึงเรียกว่าผิดปกติ? มาเช็กกัน

ทารกปกติจะมีอัตราการหายใจเร็วกว่าผู้ใหญ่อยู่แล้วครับ โดยทั่วไปเด็กแรกเกิดถึง 2 เดือน จะหายใจประมาณ 40 ถึง 60 ครั้งต่อนาที และจะค่อยๆ ลดลงเมื่อโตขึ้น แต่ถ้าคุณแม่ลองจับเวลาดูแล้วพบว่าลูกหายใจเร็วกว่าเกณฑ์นี้ หรือจังหวะการหายใจดูเหนื่อยหอบผิดสังเกต เช่น หายใจเข้าแล้วอกบุ๋มท้องบุ๋ม นั่นคือสัญญาณแรกที่ไม่ควรปล่อยผ่าน

วิธีนับจังหวะหายใจของลูกน้อยอย่างถูกต้อง

การนับรอบหายใจที่แม่นยำที่สุดคือ ให้ทำตอนที่ลูกนอนหลับสบายและไม่ร้องไห้งอแง ให้เปิดเสื้อลูกออกเพื่อมองเห็นการขยับของหน้าอกและหน้าท้องได้ชัดเจน จากนั้นใช้นาฬิกาจับเวลา 1 นาทีเต็ม (ห้ามกะระยะเวลาสั้นๆ แล้วเอามาคูณสี่) สังเกตว่าหน้าอกยกขึ้นและยุบลงนับเป็น 1 ครั้ง หากเกินเกณฑ์มาตรฐานตามอายุ ควรเริ่มระวังและสังเกตอาการร่วมอื่นๆ ทันที

จุดสังเกตสำคัญ: อาการแบบนี้แปลว่าลูกกำลังหายใจลำบาก

นอกเหนือจากเรื่องความเร็วในการหายใจแล้ว ร่างกายของทารกจะแสดงออกทางกายภาพที่ชัดเจนมากเมื่อเขาเริ่มหายใจไม่ค่อยออก ซึ่งคุณพ่อคุณแม่สามารถสังเกตได้จากจุดสำคัญเหล่านี้

• หน้าอกบุ๋มหรือท้องบุ๋ม: เวลาที่ลูกหายใจเข้า สังเกตเห็นผิวหนังบริเวณใต้ซี่โครง คอ หรือร่องไหปลาร้าบุ๋มลงไปอย่างเห็นได้ชัด นั่นแปลว่าลูกต้องออกแรงเบ่งอย่างหนักเพื่อดึงอากาศเข้าไปในปอด
• จมูกบานเป็นปีก: ทุกครั้งที่หายใจเข้า รูจมูกของลูกจะขยายกว้างออกและหุบเข้าตามจังหวะ เป็นอีกหนึ่งกลไกอัตโนมัติที่ร่างกายพยายามเปิดทางให้ลมหายใจเข้าสู่ปอดได้มากขึ้น
• มีเสียงหายใจแปลกๆ: ได้ยินเสียงหวีด เสียงครืดคราด หรือเสียงหายใจดังลึกๆ ในลำคอ แม้ในเวลาที่ไม่ได้มีเสมหะในคอช่วงกินนม
• ริมฝีปากและเล็บมือเขียวคล้ำ: อันนี้คือสัญญาณอันตรายขั้นวิสุด เรียกว่าภาวะพร่องออกซิเจน แสดงว่าปอดไม่สามารถแลกเปลี่ยนออกซิเจนได้เพียงพอแล้ว

ภาวะเร่งด่วนแบบไหนที่ต้องพาไปโรงพยาบาลทันทีโดยไม่ต้องรอ?

ถ้าลูกมีอาการหายใจเร็คร่วมกับอาการเหล่านี้ ห้ามรอดูอาการที่บ้านเด็ดขาดครับ ต้องรีบพาไปห้องฉุกเฉินโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดทันที

• ลูกซึมลง ปลุกตื่นยาก หรือไม่ยอมดูดนมเลย ซึ่งเป็นสัญญาณว่าร่างกายเริ่มหมดแรง
• มีอาการตัวเขียว ริมฝีปากเขียว หรือปลายมือปลายเท้าเขียว
• หายใจมีเสียงดังฮืดๆ หนักมาก หรือมีช่วงหยุดหายใจนานเกิน 10 ถึง 15 วินาที
• ลูกดูทรมาน หงุดหงิดกระสับกระส่ายตลอดเวลา ร้องไห้เสียงแหลมแปลกไปจากเดิม

การหมั่นสังเกตรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ในกิจวัตรประจำวันของลูกน้อย คือเกราะป้องกันที่ดีที่สุด การพามาพบแพทย์ตั้งแต่เนิ่นๆ เมื่อเริ่มเห็นสัญญาณเตือน ย่อมดีกว่าปล่อยให้รอจนอาการหนักและรักษายาก ขอให้คุณพ่อคุณแม่อย่าวางใจความรู้สึกตัวเอง ถ้าสังเกตแล้วรู้สึกว่าลูกแปลกไปจากเดิม ปรึกษาแพทย์เพื่อความสบายใจได้เสมอครับ