คุณพ่อคุณแม่มือใหม่ต้องรู้: เกณฑ์การสังเกตอาการหอบเหนื่อยแ และหายใจลำบากในทารก

เวลาอุ้มลูกน้อยตัวจิ๋วไว้ในอ้อมอก ความสุขที่สุดของคนเป็นพ่อแม่คือการได้ยินเสียงหายใจสม่ำเสมอและเห็นลูกนอนหลับสบาย แต่ถ้าวันหนึ่งสังเกตว่าลูกหายใจเร็วกว่าปกติ หรือหน้าอกบุ๋มเวลาหายใจ ความกังวลใจคงพุ่งขึ้นมาถึงขีดสุดทันที

ในฐานะหมอเด็กที่เจอคุณพ่อคุณแม่พาเจ้าตัวเล็กมาหาด้วยอาการนี้บ่อยๆ ผมเข้าใจดีว่าความตกใจทำให้เราทำตัวไม่ถูก ยิ่งเด็กทารกยังบอกไม่ได้ว่าเจ็บตรงไหน การเข้าใจเกณฑ์การสังเกตอาการหอบเหนื่อยและสัญญาณเตือนภัยที่ถูกต้อง จึงเป็นเกราะป้องกันสำคัญที่จะช่วยชีวิตลูกน้อยได้ทันท่วงที

ทำไมทารกถึงหายใจเร็วกว่าผู้ใหญ่ และเท่าไหร่ถึงเรียกว่าผิดปกติ?

ระบบทางเดินหายใจของเด็กทารกยังพัฒนาไม่เต็มที่ ปอดมีขนาดเล็ก และหลอดลมก็แคบมาก ทำให้เขาต้องหายใจถี่กว่าเราเพื่อรับออกซิเจนให้เพียงพอ โดยปกติแล้วทารกแรกเกิดถึงสองเดือนจะมีอัตราการหายใจประมาณ 40 ถึง 60 ครั้งต่อนาที และจะค่อยๆ ลดลงเมื่อโตขึ้น

แต่ถ้าคุณพ่อคุณแม่นับแล้วพบว่าลูกหายใจเร็วกว่า 60 ครั้งต่อนาทีอย่างต่อเนื่อง แม้ว่าเขาจะไม่ได้ร้องไห้หรือเพิ่งตื่นนอน นั่นคือสัญญาณเตือนแรกที่บอกว่าระบบหายใจกำลังทำงานหนักเกินไปแล้ว

จุดสังเกตสำคัญ: ดูตรงไหนบ้างว่าลูกกำลังหายใจลำบาก?

นอกจากการนับจังหวะการหายใจแล้ว ร่างกายของทารกจะแสดงอาการฟ้องออกมาทางกายภาพอย่างชัดเจนเมื่อเริ่มเหนื่อย ซึ่งเป็นจุดที่หมออยากให้คุณพ่อคุณแม่สังเกตให้ละเอียด:

• หน้าอกบุ๋ม (Chest Indrawing): เวลาลูกหายใจเข้า สังเกตเห็นผิวหนังบริเวณใต้ซี่โครงหรือเหนือกระดูกไหปลาร้าบุ๋มลึกดึงเข้าไปด้านใน นั่นแปลว่ากล้ามเนื้อต้องออกแรงดึงอากาศเข้าปอดมากกว่าปกติ
• ปีกจมูกบาน (Nasal Flaring): รูจมูกของลูกขยายเข้าขยายออกทุกครั้งที่หายใจเข้า เพื่อพยายามเปิดทางให้ลมหายใจผ่านเข้าไปได้มากขึ้น
• หายใจมีเสียงดัง (Grunting or Wheezing): ได้ยินเสียงฮึดฮัดเบาๆ ในลำคอทุกครั้งที่หายใจออก หรือมีเสียงหวีด ซึ่งแสดงว่าทางเดินลมแคบลงหรือมีเสมหะอุดกั้น
• สีผิวเปลี่ยนไป (Cyanosis): สังเกตบริเวณริมฝีปาก เล็บมือ หรือรอบปากว่ามีสีคล้ำอมม่วงหรือไม่ อาการนี้อันตรายมากเพราะแปลว่าร่างกายได้รับออกซิเจนไม่พอ

ความแตกต่างระหว่างอาการคัดจมูกธรรมดากับภาวะหายใจลำบาก

บางครั้งทารกที่เป็นหวัดคัดจมูกจะมีเสียงหายใจครืดคราดและหายใจทางปากเนื่องจากหายใจทางจมูกไม่ออก ซึ่งทำให้พ่อตกใจคิดว่าลูกหอบเหนื่อย วิธีแยกแยะคือ เด็กที่เป็นหวัดคัดจมูกแต่หายใจไม่ลำบาก จะไม่มีอาการหน้าอกบุ๋ม ปีกจมูกไม่บาน และยังดูดนมได้ดีตามปกติ

แต่หากเริ่มมีอาการซึม ไม่ยอมดูดนม หรือหายใจแรงจนตัวโยน นั่นไม่ใช่แค่หวัดธรรมดา แต่เป็นภาวะที่ต้องได้รับการประเมินจากแพทย์อย่างเร่งด่วน

อาการแบบไหนที่พาซิ่งมาโรงพยาบาลกลางดึกทันที?

หากพบอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ขอให้รีบพาเจ้าตัวเล็กไปโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดทันที ไม่ควรรอดูอาการ:

• อัตราการหายใจเร็วมากจนผิดปกติและไม่ลดลง
• มีอาการหน้าอกบุ๋มและปีกจมูกบานร่วมด้วยชัดเจน
• ริมฝีปากหรือผิวหนังเริ่มมีสีเขียวคล้ำ
• ลูกซึมลงมากปลุกตื่นยาก หรือปฏิเสธการดูดนมอย่างสิ้นเชิง
• มีไข้สูงร่วมกับอาการหายใจลำบาก

การหมั่นสังเกตความผิดปกติเล็กๆ น้อยๆ ตั้งแต่เนิ่นๆ เป็นหัวใจสำคัญที่จะช่วยให้ลูกน้อยปลอดภัย การมาพบแพทย์เร็วช่วยลดความรุนแรงของโรคทางเดินหายใจในเด็กได้เป็นอย่างดีครับ