โรคตับแข็งในเด็กจากภาวะไขมันพอกตับ: เรื่องใกล้ตัวที่พ่อแม่ต้องรู้

หลายปีที่ผ่านมา หมอตรวจเจอเด็กๆ ที่มีน้ำหนักเกินตัวเข้ามาปรึกษาบ่อยขึ้นเรื่อยๆ แต่สิ่งที่น่าตกใจและทำให้หมอต้องรีบหยิบเรื่องนี้มาเขียนเล่าให้ฟัง คือเด็กหลายคนเริ่มมีภาวะตับอักเสบจากไขมันพอกตับตั้งแต่อายุยังน้อย จนน่ากังวลว่าในอนาคตพวกเขาอาจต้องเผชิญกับโรคตับแข็งก่อนวัยอันควร ทั้งที่คำว่าตับแข็งควรจะเป็นโรคที่เจอแต่ในผู้ใหญ่ที่ดื่มเหล้าจัดเท่านั้น

ทำไมเด็กสมัยนี้ถึงเสี่ยงเป็นไขมันพอกตับจนตับพัง?

ภาวะไขมันพอกตับในเด็กไม่ได้เกิดจากการดื่มแอลกอฮอล์ แต่เกิดจากวิถีชีวิตที่เปลี่ยนไป อาหารการกินที่เต็มไปด้วยน้ำตาล ไขมันทรานส์ แป้งขัดขาว และชานมไข่มุก รวมถึงการที่เด็กๆ ใช้เวลาอยู่หน้าจอคอมพิวเตอร์หรือมือถือมากกว่าการออกไปวิ่งเล่นเผาผลาญพลังงาน เมื่อร่างกายรับพลังงานเข้ามามากกว่าที่ใช้ ส่วนเกินเหล่านี้จึงถูกเปลี่ยนรูปไปสะสมในรูปแบบของไขมัน และที่แรกๆ ที่ไขมันส่วนเกินนี้ชอบไปเกาะก็คือเนื้อเยื่อตับนั่นเอง

สัญญาณเตือนภัย: ลูกของเรากำลังเสี่ยงตับอักเสบอยู่หรือเปล่า?

โรคนี้เงียบมากครับ ในระยะแรกเด็กจะไม่แสดงอาการเจ็บป่วยอะไรเลย วิ่งเล่นได้ปกติ กินได้นอนหลับดี แต่ถ้าปล่อยไว้จนเซลล์ตับเริ่มอักเสบเรื้อรังและกลายเป็นพังผืดจนถึงขั้นโรคตับแข็งในเด็กจากภาวะไขมันพอกตับ ร่างกายถึงจะเริ่มส่งสัญญาณเตือนที่ชัดเจนขึ้น เช่น

• น้ำหนักตัวเกินเกณฑ์มาตรฐานอย่างรวดเร็ว: มีพุงยื่นออกมาอย่างเห็นได้ชัด
• ผิวหนังบริเวณคอ รักแร้ หรือข้อพับเริ่มคล้ำหนา: ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนของภาวะดื้ออินซูลิน
• อ่อนเพลียเรื้อรัง: เหนื่อยง่ายกว่าปกติ ไม่อยากทำกิจกรรมอะไร
• อาการตัวเหลืองตาเหลือง: ท้องโตขึ้นจากน้ำในช่องท้อง ในรายที่ตับเริ่มเสื่อมสภาพรุนแรง

คุณหมอตรวจวินิจฉัยภาวะนี้อย่างไรบ้าง?

เวลาที่หมอสงสัยว่าเด็กคนไหนเริ่มมีปัญหาเรื่องตับ หมอจะไม่ได้ใช้แค่ตาเปล่ามองแน่นอนครับ เรามีเครื่องมือทางการแพทย์ที่ช่วยตรวจเช็กได้อย่างแม่นยำ เริ่มจากการเจาะเลือดดูค่าเอนไซม์ตับว่ามีการอักเสบอยู่ไหม ควบคู่ไปกับการทำอัลตราซาวนด์ช่องท้องเพื่อดูเนื้อตับว่ามีไขมันไปเกาะหนาแน่นแค่ไหน และในเด็กบางคนที่มีความเสี่ยงสูง หมออาจ2พิจารณาตรวจวัดความยืดหยุ่นของตับ เพื่อประเมินว่ามีพังผืดเกิดขึ้นในเนื้อตับมากน้อยแค่ไหนแล้ว

วิธีดูแลและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อลูกรัก

ข่าวดีคือ ในเด็กตับมีความสามารถในการฟื้นตัวค่อนข้างสูงถ้าเราแก้ที่ต้นเหตุทันท่วงที ก่อนที่ตับจะกลายเป็นพังผืดถาวร หมออยากชวนคุณพ่อคุณแม่มาปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในบ้านร่วมกันดังนี้ครับ

• ปรับเมนูอาหารในบ้าน: ลดหั่นน้ำหวาน น้ำอัดลม ขนมกรุบกรอบ และอาหารฟาสต์ฟู้ด หันมาเน้นโปรตีนดี ผักใบเขียว และธัญพืชที่ไม่ขัดสี
• ชวนกันขยับร่างกาย: เปลี่ยนจากการนั่งเล่นเกมมาเป็นการชวนกันไปปั่นจักรยาน วิ่งเล่นสวนสาธารณะ หรือเล่นกีฬาที่เด็กๆ ชอบ อย่างน้อยวันละ 30 ถึง 45 นาที
• งดการใช้ยาลอยนวล: หลีกเลี่ยงการให้เด็กกินยาหรืออาหารเสริมลดน้ำหนักที่ไม่มีการรับรอง เพราะอาจยิ่งทำให้ตับทำงานหนักและพังเร็วกว่าเดิม