ภาวะขาดน้ำเรื้อรังในเด็ก ปัญหาซ่อนเร้นที่พ่อแม่มองข้าม

ลูกดื่มน้ำน้อยแค่ไหน ถึงเรียกว่าเริ่มมีภาวะขาดน้ำเรื้อรัง

หลายครั้งที่คุณพ่อคุณแม่พาเด็กๆ มาพบหมอด้วยอาการเพลีย อ่อนแรง หรือบ่นปวดหัวบ่อยๆ โดยไม่มีไข้ แต่เมื่อซักประวัติลึกลงไปกลับพบว่า เด็กกลุ่มนี้ไม่ได้ดื่มน้ำอย่างเพียงพอต่อเนื่องเป็นเวลานานจนร่างกายเริ่มส่งสัญญาณเตือน ภาวะขาดน้ำเรื้อรังในเด็ก ไม่ได้เกิดขึ้นแบบเฉียบพลันเหมือนตอนท้องเสียหนักๆ แต่มันคือการที่ร่างกายได้รับน้ำไม่พอสะสมวันแล้ววันเล่า จนระบบต่างๆ เริ่มทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ

สังเกตอย่างไรว่าลูกกำลังขาดน้ำแบบเรื้อรัง

ร่างกายเด็กที่ขาดน้ำเรื้อรังมักไม่แสดงอาการรุนแรงในทันที แต่มักจะมีร่องรอยให้สังเกตได้จากกิจวัตรประจำวัน ดังนี้

• ริมฝีปากแห้ง แตก หรือเป็นขุยอยู่ตลอดเวลา
• ปัสสาวะมีสีเหลืองเข้มและมีกลิ่นฉุนจัด แม้จะไม่ได้กินวิตามินเสริม
• เด็กดูหงุดหงิดง่าย อารมณ์แปรปรวน หรือไม่มีสมาธิในการเรียน
• มีอาการท้องผูกบ่อย อุจจาระแข็ง เพราะลำไส้พยายามดูดน้ำกลับจากกากอาหารมากเกินไป
• บ่นปวดหัว มึนงง หรือรู้สึกเพลียเหมือนคนอดนอน

ทำไมเด็กถึงไม่ยอมดื่มน้ำจนกลายเป็นปัญหาเรื้อรัง

บ่อยครั้งที่ปัญหาไม่ได้มาจากตัวเด็กเพียงอย่างเดียว แต่มาจากสภาพแวดล้อมและพฤติกรรมที่เราเผลอมองข้าม เด็กบางคนมักลืมดื่มน้ำเพราะมัวแต่สนุกกับการเล่นจนลืมความรู้สึกกระหาย หรือบางคนอาจไม่ชอบรสชาติของน้ำเปล่า และหันไปติดน้ำหวานหรือน้ำผลไม้ที่มีน้ำตาลสูงแทน ซึ่งน้ำตาลเหล่านี้ไม่สามารถช่วยทดแทนการขาดน้ำในระดับเซลล์ได้ดีเท่ากับน้ำเปล่า นอกจากนี้ในเด็กวัยเรียน การเข้าห้องน้ำบ่อยอาจเป็นเหตุผลที่ทำให้เด็กเลือกที่จะเลี่ยงการดื่มน้ำในช่วงระหว่างวัน

ผลเสียระยะยาวหากปล่อยให้ร่างกายขาดน้ำบ่อยๆ

การปล่อยให้ร่างกายอยู่ในสภาวะขาดน้ำเป็นเวลานานส่งผลกระทบต่อระบบภายในอย่างคาดไม่ถึง ตั้งแต่การทำงานของไตที่ต้องแบกรับภาระหนักในการกรองของเสียที่เข้มข้นเกินไป ไปจนถึงพัฒนาการด้านสมองที่อาจถูกรบกวน ส่งผลให้ความจำหรือสมาธิลดลง นอกจากนี้ยังรวมถึงสุขภาพผิวพรรณและการไหลเวียนของเลือดที่จะแย่ลง ทำให้เด็กดูไม่สดใสและเจ็บป่วยง่ายกว่าปกติ

วิธีปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ

หัวใจสำคัญคือการสร้างนิสัยการดื่มน้ำให้เป็นเรื่องปกติและทำได้ง่ายสำหรับลูก

• จัดเตรียมกระติกน้ำส่วนตัวที่มีสีสันดึงดูดใจ และตั้งไว้ในจุดที่เด็กหยิบถึงง่าย
• เป็นตัวอย่างที่ดีให้ลูกเห็น พ่อแม่ควรพกน้ำติดตัวและดื่มน้ำเป็นระยะ
• สอนให้ลูกสังเกตสีปัสสาวะของตัวเองว่าเป็นตัววัดระดับน้ำในร่างกายที่ดีที่สุด
• เสิร์ฟผักและผลไม้ที่มีปริมาณน้ำสูง เช่น แตงกวา แตงโม หรือส้ม เป็นของว่างแทนขนมขบเคี้ยว
• หลีกเลี่ยงการให้ดื่มน้ำหวานแทนน้ำเปล่า หากลูกไม่ชอบรสจืด อาจลองฝานผลไม้สดใส่ลงไปเพื่อให้มีกลิ่นหอมชวนดื่ม

เมื่อไหร่ที่ควรพาเด็กไปพบแพทย์

หากลองปรับพฤติกรรมให้ลูกดื่มน้ำเพิ่มขึ้นแล้ว แต่อาการเพลีย ปวดหัว หรือท้องผูกยังไม่ดีขึ้น หรือเด็กเริ่มมีอาการซึมลงมาก ปัสสาวะน้อยลงอย่างเห็นได้ชัด หรือมีอาการไข้ร่วมด้วย แนะนำให้พามาปรึกษาหมอเพื่อตรวจดูการทำงานของไตและประเมินภาวะโภชนาการอย่างละเอียด เพราะบางครั้งการขาดน้ำอาจเป็นผลมาจากโรคแฝงอื่นๆ ที่ต้องได้รับการดูแลเฉพาะทาง