อาการเวียนศีรษะและบ้านหมุน: แยกให้ออกว่าเรากำลังเป็นอะไรกันแน่

อาการเวียนศีรษะและบ้านหมุนต่างกันอย่างไร

หลายครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยคำว่าเวียนหัว แต่พอซักประวัติลึกลงไป คำว่าเวียนหัวของแต่ละคนมีความหมายไม่เหมือนกัน บางคนรู้สึกเหมือนจะเป็นลม เหมือนโลกเอียงๆ ซึ่งแบบนี้เราเรียกว่าอาการมึนหัวหรือหน้ามืด แต่ถ้าเมื่อไหร่ที่รู้สึกว่าสิ่งของรอบตัวกำลังหมุนคว้าง หรือตัวเองกำลังหมุนทั้งที่นั่งอยู่กับที่ นั่นแหละครับคือสิ่งที่เรียกว่า อาการเวียนศีรษะและบ้านหมุน ซึ่งมักมีต้นตอมาจากระบบการทรงตัวภายในหูชั้นในหรือระบบประสาท

ทำไมถึงรู้สึกเหมือนโลกหมุนอยู่ตลอดเวลา

ระบบการทรงตัวของร่างกายเราเปรียบเสมือนเครื่องวัดระดับน้ำที่ละเอียดอ่อนมาก โดยทำงานร่วมกันระหว่างหูชั้นใน ตา และประสาทสัมผัสที่เท้า เมื่อไหร่ก็ตามที่ระบบภายในหูชั้นในเกิดความผิดปกติ ไม่ว่าจะเป็นหินปูนในหูชั้นในหลุดเคลื่อนที่ หรือมีการอักเสบของเส้นประสาทการทรงตัว สมองจะได้รับสัญญาณที่ขัดแย้งกันเองจนแปลผลออกมาว่าโลกกำลังหมุน การทำความเข้าใจจุดนี้ช่วยให้เราแยกแยะได้ว่าอาการนี้ไม่ได้มาจากความดันโลหิตหรือน้ำตาลในเลือดเสมอไป

หูชั้นในหลุดเคลื่อนที่: สาเหตุอันดับหนึ่งของอาการบ้านหมุน

โรคที่พบบ่อยที่สุดคือหินปูนในหูชั้นในเคลื่อนที่ผิดตำแหน่ง คนไข้มักมีอาการบ้านหมุนรุนแรงในชั่วขณะที่เปลี่ยนท่าทาง เช่น ตอนลุกจากเตียงกะทันหัน หรือตอนก้มตัวลงหยิบของ อาการมักจะเป็นอยู่ไม่กี่วินาทีถึงนาทีแล้วค่อยๆ หายไป แต่อาจกลับมาใหม่ได้ทุกครั้งที่ขยับหัวในทิศทางเดิม ซึ่งโรคนี้หมอสามารถรักษาได้ด้วยการทำกายภาพบำบัดบริหารศีรษะเพื่อให้หินปูนกลับเข้าที่ ไม่จำเป็นต้องทานยาตลอดไป

ตะกอนหินปูนหรือโรคน้ำในหูไม่เท่ากัน

นอกจากเรื่องหินปูนเคลื่อนแล้ว อีกโรคที่หมอพบได้บ่อยคือภาวะน้ำในหูชั้นในผิดปกติ หรือที่หลายคนรู้จักกันในชื่อ โรคน้ำในหูไม่เท่ากัน อาการมักจะไม่ได้มาแค่เวียนหัวอย่างเดียว แต่จะมีเสียงวิ้งๆ ในหู หรือหูอื้อร่วมด้วย บางรายอาจรู้สึกเหมือนหูตึงไปชั่วขณะ ซึ่งต้องอาศัยการปรับพฤติกรรมการกินอาหารเค็มและการพักผ่อนเข้ามาช่วยควบคู่กับการใช้ยาเพื่อควบคุมระดับน้ำในหู

อาการแบบไหนที่เตือนว่าอันตรายต้องรีบพบหมอทันที

แม้ส่วนใหญ่ภาวะบ้านหมุนจะมาจากหูชั้นในซึ่งไม่อันตรายถึงชีวิต แต่มีบางอาการที่หมออยากให้สังเกตให้ดี หากมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วยถือเป็นสัญญาณอันตรายที่ควรพบแพทย์โดยด่วน:

• มีอาการแขนขาอ่อนแรงหรือชาซีกใดซีกหนึ่งของร่างกาย
• พูดไม่ชัด ลิ้นแข็ง หรือปากเบี้ยว
• มองเห็นภาพซ้อนหรือตาพร่ามัวฉับพลัน
• มีอาการปวดศีรษะรุนแรงอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน
• ทรงตัวไม่อยู่จนล้มหรือเดินเซอย่างเห็นได้ชัด

หากพบอาการเหล่านี้ร่วมกับภาวะบ้านหมุน หมอแนะนำให้รีบไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณของโรคทางสมองหรือหลอดเลือดสมองที่ต้องได้รับการรักษาอย่างรวดเร็ว

การดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อเกิดอาการบ้านหมุน

เมื่อรู้สึกว่าเริ่มมีอาการบ้านหมุน สิ่งแรกที่ต้องทำคือหยุดทุกกิจกรรมและหาที่นั่งหรือนอนพักในที่ที่ปลอดภัย หลับตาลงเพื่อลดการกระตุ้นจากสิ่งแวดล้อมที่เคลื่อนที่ผ่านตา พยายามขยับศีรษะให้น้อยที่สุดและหลีกเลี่ยงการเปลี่ยนท่าทางอย่างรวดเร็ว หากมีอาการคลื่นไส้อาเจียนร่วมด้วย การจิบน้ำทีละน้อยจะช่วยป้องกันภาวะขาดน้ำได้ และควรบันทึกว่าอาการเกิดขึ้นตอนไหน นานเท่าไหร่ เพื่อเป็นข้อมูลสำคัญในการวินิจฉัยของหมอเมื่อมาพบที่คลินิก