ทำไมเราต้องฉีดวัคซีนเสริมภูมิคุ้มกันตามช่วงวัย ทำไมถึงละเลยไม่ได้

วัคซีนไม่ใช่แค่เรื่องของเด็กเล็ก แต่เป็นเกราะป้องกันตลอดชีวิต

หลายคนอาจเข้าใจผิดว่าการฉีดวัคซีนเป็นเรื่องของเด็กแรกเกิดที่ต้องไปรับตามนัดที่สถานีอนามัยเท่านั้น พอโตขึ้นมาหน่อยหรือเข้าสู่วัยทำงานก็มักจะหลงลืมไป จนกระทั่งเกิดการระบาดของโรคบางอย่างถึงค่อยนึกขึ้นได้ จริงๆ แล้วร่างกายของเรามีการเปลี่ยนแปลงระดับภูมิคุ้มกันอยู่ตลอดเวลา และเชื้อโรคเองก็มีการปรับตัวเก่งขึ้นเรื่อยๆ การได้รับวัคซีนตามช่วงวัยจึงเปรียบเสมือนการอัปเดตซอฟต์แวร์ให้ระบบป้องกันในร่างกายทำงานได้เต็มประสิทธิภาพอยู่เสมอ

กลไกที่ร่างกายได้รับ เมื่อเราตัดสินใจฉีดวัคซีน

เมื่อเราได้รับวัคซีน ร่างกายจะมองเห็นส่วนประกอบของเชื้อโรคที่ถูกทำให้อ่อนแอลงหรือถูกแยกส่วนออกมา ระบบภูมิคุ้มกันจะจดจำลักษณะของเชื้อนั้นแล้วสร้างหน่วยความจำพิเศษขึ้นมา ถ้าวันหนึ่งเราได้รับเชื้อโรคตัวจริงจากภายนอก ร่างกายจะสามารถตอบโต้ได้ทันทีโดยไม่ต้องรอให้ป่วยหนักเหมือนการสู้รบกับเชื้อใหม่ที่ไม่เคยรู้จักมาก่อน การฉีดวัคซีนเสริมภูมิคุ้มกันจึงไม่ใช่แค่การฉีดเพื่อไม่ให้ป่วย แต่เป็นการลดความรุนแรงของโรคหากเราบังเอิญติดเชื้อเข้ามา

ช่วงวัยรุ่นและวัยทำงาน กับวัคซีนที่ห้ามพลาด

พอเข้าสู่วัยเรียนหรือวัยทำงาน เรามักใช้ชีวิตอยู่นอกบ้าน พบปะผู้คนหลากหลายและมีความเสี่ยงต่อโรคที่ต่างจากวัยเด็ก วัคซีนที่ควรให้ความสำคัญในช่วงวัยนี้ ได้แก่:

• วัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่: ควรฉีดกระตุ้นทุกปี เพราะเชื้อไข้หวัดใหญ่มีการกลายพันธุ์อยู่ตลอดเวลา
• วัคซีนป้องกันบาดทะยักและคอตีบ: ควรได้รับเข็มกระตุ้นทุก 10 ปี เพื่อให้ระดับภูมิคุ้มกันยังคงสูงพอที่จะป้องกันได้
• วัคซีนป้องกันมะเร็งปากมดลูก (HPV): ยิ่งฉีดเร็วยิ่งได้ผลดี แนะนำสำหรับทั้งผู้หญิงและผู้ชาย เพื่อตัดวงจรการแพร่เชื้อ

ผู้สูงวัยและโรคประจำตัว กลุ่มเสี่ยงที่ภูมิคุ้มกันเริ่มถดถอย

เมื่ออายุมากขึ้น ระบบภูมิคุ้มกันจะทำงานได้ไม่ค่อยเต็มที่เหมือนสมัยหนุ่มสาว ทำให้เมื่อได้รับเชื้อแม้เพียงเล็กน้อยก็อาจเกิดอาการรุนแรงกว่าคนทั่วไป วัคซีนที่แนะนำสำหรับผู้สูงอายุ เช่น วัคซีนป้องกันโรคปอดอักเสบจากเชื้อนิวโมค็อกคัส หรือวัคซีนป้องกันงูสวัด ซึ่งจะช่วยลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายถึงชีวิตได้

การวางแผนรับวัคซีนแบบไม่ต้องลืม

วิธีที่ดีที่สุดคือการจดบันทึกประวัติการฉีดวัคซีนของตัวเองไว้เสมอ หากไม่แน่ใจว่าเคยได้รับวัคซีนชนิดใดมาบ้าง หรือห่างจากการฉีดครั้งล่าสุดนานเกินไปจนลืมไปแล้ว ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจเช็กประวัติหรืออาจต้องตรวจวัดระดับภูมิคุ้มกันในเลือดก่อนตัดสินใจฉีดเข็มกระตุ้น อย่ามองว่าการไปโรงพยาบาลเพื่อฉีดวัคซีนเป็นเรื่องยุ่งยาก เพราะค่าใช้จ่ายในการป้องกันนั้นต่ำกว่าค่ารักษาพยาบาลเมื่อเกิดการเจ็บป่วยอย่างมหาศาล

สัญญาณเตือนเมื่อถึงเวลาต้องพบแพทย์เพื่อขอรับวัคซีน

หากรู้สึกว่าสุขภาพเริ่มอ่อนแอลงบ่อยๆ หรือกำลังวางแผนไปเที่ยวต่างประเทศในพื้นที่ที่มีความเสี่ยงต่อโรคเฉพาะถิ่น นั่นเป็นสัญญาณว่าควรเข้ามาปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความจำเป็นในการได้รับวัคซีนเสริม การดูแลตัวเองเชิงรุกด้วยวัคซีนจะช่วยให้ใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจและปลอดภัยจากโรคที่ป้องกันได้ด้วยตัวเอง