เจาะลึกโรคริดสีดวงทวารหนักภายในและภายนอก: เข้าใจง่าย รักษาได้ ไม่ต้องอายหมอ

อาการที่คนไข้ชอบมาปรึกษาบ่อยๆ

หลายคนมักเริ่มรู้สึกตัวว่ามีปัญหาตอนเข้าห้องน้ำแล้วเห็นเลือดสดๆ ปนมากับอุจจาระ หรือรู้สึกว่ามีก้อนเนื้อยื่นออกมาแถวปากทวารหนักจนทำให้รู้สึกเจ็บหรือคันรำคาญใจ อาการเหล่านี้นำมาสู่ความกังวลว่าตัวเองกำลังเป็นโรคริดสีดวงทวารหนักภายในและภายนอกอยู่หรือเปล่า ซึ่งจริงๆ แล้วภาวะนี้เป็นเรื่องใกล้ตัวที่เกิดขึ้นได้กับทุกคน ไม่ใช่เรื่องน่าอาย และที่สำคัญคือสามารถรักษาให้หายขาดได้หากเข้าใจกลไกของมัน

ริดสีดวงคืออะไร ทำไมอยู่ดีๆ ถึงเป็นขึ้นมา

ริดสีดวงคือหลอดเลือดดำที่อยู่บริเวณทวารหนักเกิดอาการบวมอักเสบจนโป่งพองออกมา เหมือนกับเส้นเลือดขอดที่ขา สาเหตุหลักมักมาจากการเบ่งอุจจาระแรงๆ เป็นประจำ ท้องผูกเรื้อรัง นั่งถ่ายนานเกินไป หรือการมีน้ำหนักตัวมากเกินไป ทำให้แรงดันในช่องท้องสูงจนเลือดไหลเวียนกลับไม่สะดวกจนเส้นเลือดเกิดการขยายตัว

ริดสีดวงภายใน vs ริดสีดวงภายนอก ต่างกันตรงไหน

ความแตกต่างสำคัญอยู่ที่ตำแหน่งของเส้นเลือดที่เกิดปัญหา

• ริดสีดวงภายใน (Internal Hemorrhoids): เกิดจากเส้นเลือดที่อยู่เหนือหูรูดทวารหนักขึ้นไป มักไม่ค่อยมีอาการเจ็บปวดเพราะบริเวณนั้นไม่มีเส้นประสาทรับความรู้สึก อาการหลักคือมีเลือดแดงสดหยดออกมาหลังถ่ายอุจจาระ หรือมีก้อนยื่นออกมาขณะเบ่งและกลับเข้าไปเองได้
• ริดสีดวงภายนอก (External Hemorrhoids): เกิดจากเส้นเลือดที่อยู่ใต้หูรูดทวารหนักลงมา บริเวณนี้มีเส้นประสาทเยอะมาก จึงทำให้รู้สึกเจ็บ แสบ หรือคันได้ง่าย หากมีเลือดอุดตันในก้อนริดสีดวงจะเกิดอาการปวดบวมอย่างรุนแรงทันที

วิธีสังเกตอาการด้วยตัวเอง

หากเริ่มรู้สึกถึงความผิดปกติ ให้ลองเช็กดูว่าเรามีอาการเหล่านี้หรือไม่ เลือดสีแดงสดที่ไม่มีมูกปนออกมากับอุจจาระ ก้อนนิ่มๆ ที่คลำพบได้รอบๆ ปากทวารหนัก ความรู้สึกไม่สบายตัวเวลาต้องนั่งนานๆ หรือมีอาการคันยิบๆ บริเวณรอบทวารหนัก หากอาการเริ่มรุนแรงขึ้น เช่น เลือดออกไม่หยุด หรือก้อนที่ยื่นออกมาดันกลับไม่ได้และปวดมาก นั่นเป็นสัญญาณเตือนว่าควรมาพบแพทย์โดยเร็ว

ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อบรรเทาอาการ

ในช่วงที่อาการยังไม่รุนแรง การปรับตัวช่วยได้มาก

• ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอในแต่ละวันเพื่อให้อุจจาระนิ่ม
• รับประทานอาหารที่มีกากใยสูง เช่น ผัก ผลไม้ หรือธัญพืช เพื่อลดการเบ่ง
• ไม่ควรนั่งแช่บนโถสุขภัณฑ์นานเกินไป
• แช่ก้นในน้ำอุ่นประมาณ 10-15 นาที วันละ 2-3 ครั้ง ช่วยลดการอักเสบและทำให้กล้ามเนื้อหูรูดผ่อนคลาย

เมื่อไหร่ที่ควรต้องให้หมอรักษาจริงจัง

หากปรับพฤติกรรมแล้วอาการไม่ดีขึ้น หรือริดสีดวงเริ่มยื่นออกมาจนดันกลับไม่ได้ หรือมีเลือดออกเรื้อรังจนเกิดภาวะโลหิตจาง แพทย์อาจพิจารณาวิธีการรักษาทางการแพทย์ เช่น การใช้ยางรัดริดสีดวง การฉีดยาให้ยุบตัว หรือการผ่าตัด ซึ่งในปัจจุบันมีเทคนิคที่เจ็บน้อยและฟื้นตัวได้ไว ไม่ต้องกังวลว่าชีวิตจะลำบากเหมือนสมัยก่อน