โรคไข้สมองอักเสบ: ภัยเงียบใกล้ตัวที่อันตรายกว่าที่คิด

ช่วงนี้เวลาตรวจคนไข้ที่มีไข้สูงร่วมกับอาการปวดหัวรุนแรงและซึมลง ผมมักจะนึกถึงโรคหนึ่งที่น่ากลัวและต้องรีบวินิจฉัยให้เร็วที่สุด นั่นคือโรคไข้สมองอักเสบครับ หลายคนอาจจะคิดว่าไข้หวัดธรรมดากินยาก็น่าจะหาย แต่ถ้ามีอาการทางสมองร่วมด้วยเมื่อไหร่ เรื่องนี้จะกลายเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ทันที

โรคไข้สมองอักเสบคืออะไร ทำไมถึงน่ากลัว

พูดให้เข้าใจง่ายๆ โรคไข้สมองอักเสบก็คือการที่เนื้อสมองของเราเกิดการอักเสบและบวมขึ้นมา สาเหตุส่วนใหญ่มาจากเชื้อไวรัสครับ ไม่ว่าจะเป็นไวรัสที่มาจากยุงกัด เช่น ไวรัสไข้สมองอักเสบเจอี หรือไวรัสชนิดอื่นที่ติดต่อผ่านทางระบบทางเดินหายใจหรือการสัมผัส เมื่อเชื้อโรคเหล่านี้เล็ดลอดเข้ามาถึงเนื้อสมอง สมองซึ่งเป็นศูนย์ควบคุมทุกอย่างในร่างกายก็จะทำงานรวนไปหมด ส่งผลให้เกิดอาการทางระบบประสาทที่รุนแรงตามมา

อาการแบบไหนที่ฟ้องว่าเชื้อโรคบุกสมองแล้ว

เวลาที่คนไข้มาด้วยเรื่องไข้สูง สิ่งที่หมอต้องคอยแยกแยะให้ออกคือไข้ธรรมดากับไข้ที่มาจากสมองอักเสบ โดยอาการเตือนที่สังเกตได้ชัดเจนมีดังนี้

• มีไข้สูงเฉียบพลัน: มักมาพร้อมกับอาการปวดศีรษะอย่างรุนแรงที่กินยาแก้ปวดแล้วไม่ค่อยดีขึ้น
• ซึมลงอย่างเห็นได้ชัด: เรียกไม่ค่อยรู้ตัว พูดจาสับสน จำไม่ได้ว่าตอนนี้อยู่ที่ไหน หรือบางคนมีพฤติกรรมเปลี่ยนไปจากเดิม
• มีอาการชัก: อาการชักเกร็งกระตุกเป็นสัญญาณเตือนว่าสมองส่วนนั้นกำลังได้รับความเสียหายอย่างหนัก
• อ่อนแรงครึ่งซีก: แขนขาใช้งานไม่ได้ อาการชา หรือการมองเห็นผิดปกติ

สาเหตุหลักที่ทำให้เราป่วยเป็นโรคนี้

เส้นทางที่เชื้อโรคจะเดินทางมาถึงสมองนั้นมีอยู่หลายทาง ทางแรกที่พบบ่อยในบ้านเราคือการถูกยุงกัด โดยเฉพาะยุงรำคาญที่มักอาศัยอยู่ตามท้องนาหรือแหล่งน้ำขัง ซึ่งเป็นพาหะนำโรคไข้สมองอักเสบเจอี นอกจากนี้ยังมีไวรัสกลุ่มเฮอร์พีส์ที่ซ่อนอยู่ในร่างกายและกำเริบขึ้นมาโจมตีสมองได้โดยไม่ต้องมีแมลงนำโรค รวมถึงไวรัสทั่วไปอย่างไข้หวัดใหญ่หรืออีสุกอีใสที่ในบางคนเชื้ออาจลุกลามเข้าสู่ระบบประสาทส่วนกลางได้เช่นกัน

วิธีรักษาเมื่อต้องนอนโรงพยาบาล

เมื่อมาถึงมือแพทย์แล้ว การวินิจฉัยจะทำโดยการเจาะน้ำไขสันหลังเพื่อนำไปตรวจหาเชื้อ และการทำเอ็มอาร์ไอสมองเพื่อดูบริเวณที่มีการอักเสบ การรักษาหลักคือการประคับประคองตามอาการ ให้ยาลดไข้ ยา โรคไข้สมองอักเสบ กันชัก และหากตรวจพบว่าเป็นเชื้อไวรัสเฉพาะกลุ่ม เช่น ไวรัสเริม ก็จะมีatยาต้านไวรัสเฉพาะเจาะจงให้ทางน้ำเกลือ การดูแลอย่างใกล้ชิดในหอผู้ป่วยวิกฤตจึงเป็นสิ่งสำคัญมากในช่วงที่สมองกำลังบวม

วิธีป้องกันตัวเองและคนในครอบครัวให้ห่างไกล

เนื่องจากโรคนี้ยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาดได้ทันทีในทุกราย การป้องกันจึงเป็นหนทางที่ดีที่สุดครับ เริ่มต้นจากการฉีดวัคซีนป้องกันโรคไข้สมองอักเสบตามโปรแกรมที่กระทรวงสาธารณสุขกำหนด โดยเฉพาะเด็กๆ หรือผู้ที่ต้องเดินทางไปในพื้นที่เสี่ยง นอกจากนี้ต้องป้องกันไม่ให้ยุงกัดโดยการนอนในมุ้ง ทายากันยุง และกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายรอบบ้าน เพื่อลดความเสี่ยงในการรับเชื้อเข้าสู่ร่างกายตั้งแต่ต้นทาง