โรคไข้สมองอักเสบ ภัยเงียบใกล้ตัวที่อันตรายกว่าที่คิด

เวลาที่คนไข้มาหาแล้วบ่นว่าปวดหัวหนักมาก มีไข้สูง ร่วมกับอาการซึมลงอย่างเห็นได้ชัด หมอมักจะตื่นตัวเป็นพิเศษครับ เพราะอาการเหล่านี้อาจไม่ใช่แค่ไข้หวัดธรรมดา แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนของโรคไข้สมองอักเสบ ซึ่งเป็นภาวะที่เนื้อสมองเกิดการอักเสบจากการติดเชื้อ และถือเป็นเรื่องเร่งด่วนทางการแพทย์ที่ปล่อยไว้ไม่ได้เด็ดขาด

โรคไข้สมองอักเสบคืออะไรและเกิดขึ้นได้อย่างไร?

พูดให้เข้าใจง่ายที่สุด โรคไข้สมองอักเสบก็คือการที่สมองของเรา ซึ่งเปรียบเสมือนศูนย์บัญชาการใหญ่ของร่างกาย เกิดอาการบวมและอักเสบขึ้นมา สาเหตุส่วนใหญ่กว่าร้อยละละสิบเกิดจากการติดเชื้อไวรัส โดยเฉพาะไวรัสที่มาจากยุงกัด เช่น ไวรัสไข้สมองอักเสบเจอี หรือบางครั้งก็มาจากไวรัสที่ติดต่อผ่านทางระบบทางเดินหายใจอย่างโรคเริมหรืออีสุกอีใส

เมื่อเชื้อโรคเหล่านี้เล็ดลอดผ่านระบบภูมิคุ้มกันเข้ามาถึงเนื้อสมอง ร่างกายจะพยายามต่อสู้ เกิดเป็นปฏิกิริยาการอักเสบที่ทำให้สมองบวม ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อการทำงานของอวัยวะทุกส่วนในร่างกาย

สัญญาณเตือนภัย: อาการแบบไหนที่ต้องระวังเป็นพิเศษ?

ในระยะแรก โรคนี้มักจะมาเนียนๆ คล้ายไข้หวัดใหญ่ทั่วไป ทำให้หลายคนชะล่าใจ แต่จะมีจุดสังเกตสำคัญที่แยกออกจากไข้หวัดธรรมดาได้ค่อนข้างชัดเจน ดังนี้ครับ

• ไข้สูงขึ้นอย่างรวดเร็วและกินยาลดไข้แล้วไม่ค่อยยอมลง
• ปวดศีรษะรุนแรงชนิดที่ไม่เคยเป็นมาก่อน
• มีอาการซึมลง สับสน พูดจาไม่ค่อยรู้เรื่อง จำคนใกล้ตัวไม่ได้
• คอแข็ง ก้มคอไม่ลง ซึ่งเป็นอาการระคายเคืองเยื่อหุ้มสมอง
• อาจมีอาการชักเกร็ง หรือมีกล้ามเนื้ออ่อนแรงซีกใดซีกหนึ่งร่วมด้วย

กลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังเป็นพิเศษ

แม้โรคนี้จะเกิดขึ้นได้กับคนทุกเพศทุกวัย แต่มีอยู่สองกลุ่มหลักที่หมอมักจะกังวลมากเป็นพิเศษคือเด็กเล็กและผู้สูงอายุ เนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันยังไม่แข็งแรงพอหรือเริ่มเสื่อมถอยตามวัย ทำให้เมื่อรับเชื้อเข้ามาแล้ว เชื้อโรคจะลุกลามเข้าสู่สมองได้ง่ายและรุนแรงกว่าคนทั่วไป นอกจากนี้ คนที่ต้องทำงานกลางแจ้งหรืออาศัยอยู่ในพื้นที่ที่มีุงยุงชุกชุมก็มีความเสี่ยงสูงเช่นกัน

การวินิจฉัยและการรักษาของแพทย์ในโรงพยาบาล

เมื่อสงสัยว่าคนไข้จะเป็นโรคไข้สมองอักเสบ หมอจำเป็นต้องตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดและรวดเร็ว โดยวิธีมาตรฐานคือการเจาะน้ำไขสันหลังเพื่อนำไปตรวจหาเชื้อโรคและการอักเสบ รวมถึงการทำเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมองเพื่อดูภาวะสมองบวม

ในส่วนของการรักษานั้น เนื่องจากส่วนใหญ่เกิดจากไวรัส การรักษาจึงเป็นการประคับประคองอาการร่วมกับการใช้ยาต้านไวรัสเฉพาะโรค (ถ้ามี) ควบคู่ไปกับการลดอาการบวมของสมอง ให้สารน้ำและเกลือแร่ รวมถึงการเฝ้าระวังอาการชักอย่างใกล้ชิดในหออภิบาลผู้ป่วยหนัก

วิธีป้องกันตัวเองและคนในครอบครัวให้ห่างไกลจากโรค

การป้องกันที่ดีที่สุดคือการตัดวงจรการแพร่ โรคไข้สมองอักเสบ โดยเฉพาะชนิดที่มียุงเป็นพาหะ หมอแนะนำให้ทายากันยุง นอนในมุ้ง และกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำยุงลายรอบบ้าน สำหรับในเด็กเล็ก การฉีดวัคซีนป้องกันโรคไข้สมองอักเสบตามโปรแกรมที่กระทรวงสาธารณสุขกำหนดถือเป็นเกราะป้องกันที่มีประสิทธิภาพสูงมาก และไม่ควรหลีกเลี่ยงเด็ดขาด