การปฏิบัติตัวหลังการสวนปัสสาวะ: ดูแลตัวเองอย่างไรให้ปลอดภัยและไม่ติดเชื้อ

พึ่งกลับบ้านมาแล้วรู้สึกขัดเบา แปลกๆ หรือเจ็บเวลาเข้าห้องน้ำ เป็นเรื่องปกติไหม?

เวลาที่คนไข้เพิ่งผ่านการใส่สายสวนปัสสาวะในโรงพยาบาล ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลผ่าตัด คลอดบุตร หรือป่วยนอนพักรักษาตัวเป็นเวลานาน แล้วหมอทำการถอดสายออกก่อนกลับบ้าน หลายคนมักจะกลับมาด้วยความกังวลว่าทำไมเวลาปัสสาวะถึงรู้สึกแสบขัด หรือรู้สึกเหมือนยังอยากเข้าห้องน้ำตลอดเวลา อาการเหล่านี้หมอเจอได้บ่อยและอยากให้เข้าใจก่อนว่า เนื้อเยื่อบริเวณท่อปัสสาวะเพิ่งผ่านการสัมผัสกับสายยางมาโดยตรง ย่อมเกิดอาการระคายเคืองเป็นธรรมดา แต่เราจะมีวิธีดูแลตัวเองอย่างไรให้หายไวและไม่ลุกลามเป็นการติดเชื้อซ้ำซ้อน วันนี้หมอมีคำแนะนำมาฝากกันแบบละเอียดครับ

ช่วง 24 ถึง 48 ชั่วโมงแรกหลังถอดสาย: อาการแบบไหนที่เจอได้และต้องสังเกตอะไรบ้าง?

ช่วงวันแรกๆ หลังจากถอดสายสวนปัสสาวะออก ร่างกายกำลังอยู่ในช่วงปรับตัวครับ อาการที่คนไข้ส่วนใหญ่บ่นให้หมอฟังบ่อยที่สุดมีดังนี้:

• แสบขัดเวลาปัสสาวะ: มักจะเป็นมากในช่วง 2-3 ครั้งแรกที่เข้าห้องน้ำ แล้วอาการจะค่อยๆ ดีขึ้นตามลำดับภายในหนึ่งหรือสองวัน
• รู้สึกปวดปัสสาวะบ่อยหรือกลั้นไม่ค่อยอยู่: เกิดจากกระเพาะปัสสาวะยังมีความไวต่อการกระตุ้นอยู่หลังจากที่เคยมีสายยางคาไว้
• มีเลือดปนจางๆ เล็กน้อย: อาจพบได้บ้างเนื่องจากการเสียดสีตอนดึงสายออก แต่ต้องค่อยๆ น้อยลงจนใสสะอาดภายในหนึ่งวัน

วิธีดื่มน้ำและการเข้าห้องน้ำให้ถูกต้องเพื่อฟื้นฟูกระเพาะปัสสาวะ

หลายคนกลัวเจ็บเวลาเข้าห้องน้ำ เลยพยายามไม่อยากดื่มน้ำ ซึ่งเป็นความเข้าใจที่ผิดมหันต์เลยครับ หมออยากให้ปรับพฤติกรรมดังนี้:

• ดื่มน้ำสะอาดให้มากๆ: ยกเว้นคนไข้ที่มีโรคประจำตัวที่ต้องจำกัดน้ำ การดื่มน้ำวันละ 8 ถึง 10 แก้ว จะช่วยชะล้างทางเดินปัสสาวะ ลดการระคายเคือง และขับแบคทีเรียออกไปได้ดีที่สุด
• อย่ากลั้นปัสสาวะ: เมื่อรู้สึกปวดให้รีบเข้าห้องน้ำทันที การกลั้นจะทำให้กระเพาะปัสสาวะทำงานหนักและเพิ่มโอกาสติดเชื้อทางเดินปัสสาวะได้ง่ายขึ้น
• ทำความสะอาดอย่างถูกวิธี: หลังขับถ่ายควรล้างทำความสะอาดและซับให้แห้งจากหน้าไปหลังเสมอ เพื่อป้องกันไม่ให้เชื้อโรคจากทวารหนักลามมาที่ท่อปัสสาวะ

สัญญาณเตือนภัยแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้ และต้องรีบกลับมาพบแพทย์ด่วน?

แม้ว่าอาการระคายเคืองเล็กๆ น้อยๆ จะหายไปเองได้ แต่ถ้ามีอาการเหล่านี้เกิดขึ้น แปลว่าเริ่มมีภาวะแทรกซ้อนหรือการติดเชื้อที่ต้องให้หมอตรวจดูอาการซ้ำ:

• ปัสสาวะไม่ออกเลยเกิน 6 ชั่วโมง: รู้สึกปวดหน่วงมากแต่เบ่งไม่ออก แบบนี้อันตราย กระเพาะปัสสาวะอาจจะอุดตันหรือบวมจนตีบ
• มีไข้หนสั่นหรือปวดหลังส่วนล่าง: หากมีไข้สูงร่วมกับปวดเอวหรือหลัง แปลว่าการติดเชื้ออาจลุกลามขึ้นไปถึงไต
• ปัสสาวะมีเลือดสดๆ ไหลออกมาตลอดเวลา หรือมีลิ่มเลือดอุดตัน: หรือปัสสาวะขุ่นข้นและมีกลิ่นเหม็นรุนแรง
• อาการแสบขัดไม่ดีขึ้นเลย: ผ่านไป 48 ชั่วโมงแล้วยังทรมานมากขึ้นเรื่อยๆ จนใช้ชีวิตประจำวันไม่ได้

การใช้ยาและการดูแลตัวเองระยะยาวเพื่อให้ทางเดินปัสสาวะกลับมาปกติ

โดยปกติแล้ว ถ้าไม่มีการติดเชื้อ หมออาจไม่ได้จ่ายยาปฏิชีวนะกลับบ้านไปทุกเคส แต่ถ้ามีอาการแสบเคืองมาก หมออาจพิจารณาให้ยาบรรเทาอาการปวดเกร็งทางเดินปัสสาวะร่วมด้วย สิ่งสำคัญที่สุดคือความสะอาดและการสังเกตตัวเอง หากปฏิบัติตามคำแนะนำทั้งหมดนี้อย่างเคร่งครัด ระบบขับถ่ายปัสสาวะก็จะกลับมาทำงานเป็นปกติและหายเป็นปกติได้ในเวลาไม่นานครับ