ผ่าตัดข้อมือมาแล้วทำอย่างไรดี? คู่มือฟื้นฟูสมรรถภาพข้อมือหลังผ่าให้กลับมาใช้งานได้ดีดังเดิม

หมอมักเจอคนไข้หลายคนที่กังวลหลังจากผ่าตัดข้อมือเสร็จสิ้น ไม่ว่าจะเป็นการผ่าตัดพังผืดกดทับเส้นประสาท กระดูกข้อมือหัก หรือซ่อมแซมเส้นเอ็น หลายคนคิดว่าเมื่อการผ่าตัดผ่านพ้นไปด้วยดีแล้ว ทุกอย่างเป็นอันสิ้นสุด แต่ในความเป็นจริงแล้ว การผ่าตัดเป็นเพียงครึ่งทางเท่านั้น อีกครึ่งทางที่สำคัญไม่แพ้กันคือ การฟื้นฟูสมรรถภาพข้อมือหลังผ่า เพื่อช่วยให้ข้อต่อ เส้นเอ็น และกล้ามเนื้อรอบข้อมือกลับมาทำงานได้ยืดหยุ่นและแข็งแรงเหมือนเดิม ป้องกันปัญหาข้อมือติดแข็งถาวร

สัปดาห์แรกหลังผ่าตัด: ดูแลแผลและลดบวมอย่างไรไม่ให้แผลอักเสบ

ในช่วงหนึ่งถึงสองสัปดาห์แรก เป้าหมายหลักไม่ใช่การรีบหักโหมบริหารข้อมือ แต่เป็นการควบคุมอาการปวดและลดบวม รวมถึงการดูแลแผลผ่าตัดให้แห้งสนิท ความร้อนสะสมและการไหลเวียนของเลือดที่ยังไม่สมดุลอาจทำให้ข้อมือและนิ้วมือบวมเป่งได้ วิธีลดบวมที่ดีที่สุดคือการยกข้อมือให้อยู่สูงกว่าระดับหัวใจ โดยเฉพาะเวลาหนุนหมอนเวลานอน และพยายามขยับนิ้วมือเบาๆ ตลอดทั้งวันเพื่อช่วยรีดเลือดเสียและน้ำเหลืองกลับเข้าสู่ระบบไหลเวียน นอกจากนี้ ต้องระวังเรื่องความสะอาด ห้ามแผลโดนน้ำเด็ดขาดจนกว่าแพทย์จะนัดตัดไหม

ท่าบริหารข้อมือแบบง่ายๆ ช่วยเพิ่มมุมการเคลื่อนไหวทีละนิด

เมื่อแผลเริ่มแห้งสนิทหรือแพทย์อนุญาตให้เริ่มขยับได้แล้ว การบริหารเพื่อยืดข้อต่อและเส้นเอ็นเป็นสิ่งจำเป็นมาก เพราะหากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ขยับเลย เส้นเอ็นจะยึดเกาะกันจนกลายเป็นพังผืดเหนียว ทำให้ข้อมือติดแข็งในที่สุด ท่าบริหารพื้นฐานที่สามารถทำเองได้ที่บ้านมีดังนี้

ท่ากำมือและเหยียดนิ้วมือเพื่อลดอาการตึง

เริ่มจากการกำมือช้าๆ สังเกตความรู้สึกตึงแต่ไม่ถึงกับเจ็บ ค้างไว้ 5 วินาที จากนั้นค่อยๆ กางนิ้วมือออกให้กว้างที่สุด ค้างไว้ 5 วินาที ทำซ้ำประมาณ 10-15 ครั้งต่อรอบ วันละ 3-4 รอบ ท่านี้จะช่วยกระตุ้นการไหลเวียนและป้องกันนิ้วมือยึดติด

ท่ากระดกข้อมือขึ้นลงอย่างค่อยเป็นค่อยไป

วางแขนทาบไปกับโต๊ะ โดยให้ข้อมือและมือยื่นพ้นขอบโต๊ะออกมาเล็กน้อย ค่อยๆ กระดกข้อมือขึ้นช้าๆ เท่าที่ทำได้โดยไม่มีอาการเจ็บแปลบ ค้างไว้ 3 วินาที แล้วปล่อยข้อมือลงด้านล่างช้าๆ ค้างไว้ 3 วินาที ท่านี้ช่วยรักษาและเพิ่มมุมการเคลื่อนไหวของข้อมือ

ท่าหมุนข้อมือหงายมือและคว่ำมือ

ตั้งศอกแนบข้างลำตัว ทำมุม 90 องศา ค่อยๆ หงายฝ่ามือขึ้นฟ้าให้สุด ค้างไว้ 3 วินาที จากนั้นค่อยๆ หมุนคว่ำฝ่ามือลงพื้นช้าๆ ค้างไว้ 3 วินาที การบริหารท่านี้จะช่วยฟื้นฟูส่วนกระดูกปลายแขนและข้อมือให้หมุนได้เป็นธรรมชาติ

ประคบเย็นกับประคบอุ่น เลือกใช้ตอนไหนดีหลังผ่าตัด?

คนไข้หลายคนสับสนว่าเมื่อไหร่ควรใช้ความร้อนหรือความเย็นในการดูแลข้อมือ หลักการจำง่ายๆ มีดังนี้

ช่วงแรกหลังผ่าตัดหรือเมื่อใดก็ตามที่มีอาการปวด บวม แดง ร้อน ให้ใช้ การประคบเย็น โดยใช้เจลประคบเย็นหรือน้ำแข็งห่อผ้าขนหนูประคบครั้งละ 15-20 นาที เพื่อช่วยหดเส้นเลือดและลดอาการอักเสบเฉียบพลัน

เมื่อเวลาผ่านไปประมาณสองถึงสามสัปดาห์ แผลผ่าตัดหายดีแล้ว และไม่มีอาการบวมแดงร้อนเหลืออยู่ แต่รู้สึกตึงข้อมือ ขยับได้ยาก ให้เปลี่ยนมาใช้ การประคบอุ่น เช่น การแช่น้ำอุ่นหรือใช้แผ่นประคบร้อนประมาณ 15-20 นาทีก่อนเริ่มทำท่าบริหาร ความร้อนจะช่วยให้เส้นเอ็นและกล้ามเนื้ออ่อนตัวลง ทำให้ขยับข้อมือได้ง่ายขึ้นและลดอาการตึงเกร็งได้อย่างดี

สัญญาณเตือนภัยที่บอกว่า ข้อมืออาจมีปัญหาและต้องกลับมาพบแพทย์ทันที

แม้ว่ากระบวนการ การฟื้นฟูสมรรถภาพข้อมือหลังผ่า จะดำเนินไปอย่างราบรื่น แต่บางครั้งอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนขึ้นได้ หากพบอาการผิดปกติต่อไปนี้ ควรรีบไปพบแพทย์ผู้ทำการผ่าตัดทันทีโดยไม่ต้องรอให้ถึงวันนัด

• มีไข้สูง หรือรู้สึกหนาวสั่น
• แผลผ่าตัดมีอาการบวม แดง ร้อนมากขึ้นเรื่อยๆ หรือมีสิ่งคัดหลั่งสีเหลืองคล้ายหนองซึมออกมา
• มีอาการปวดรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ แม้ว่าจะกินยาแก้ปวดตามที่สั่งแล้วก็ไม่ทุเลา
• ปลายนิ้วมือมีสีคล้ำ เย็นจัด หรือรู้สึกชาหนาๆ เหมือนไม่มีความรู้สึก ซึ่งอาจเกิดจากการกดทับของเฝือกหรือผ้าพันแผลที่แน่นจนเกินไป

การฟื้นฟูข้อมือต้องอาศัยความอดทนและความสม่ำเสมอ การไม่รีบร้อนหักโหมจนเกินไปเป็นสิ่งสำคัญ เพราะอาจทำให้เส้นเอ็นที่เพิ่งเย็บซ่อมเกิดการฉีกขาดซ้ำได้ การทำกายภาพบำบัดอย่างค่อยเป็นค่อยไปตามคำแนะนำจะช่วยให้ข้อมือกลับมาใช้งานได้อย่างสมบูรณ์และปลอดภัยในระยะยาว