เครียดบ่อยพุงป่องไม่หาย: ไขปมความเครียดเรื้อรังและฮอร์โมนคอร์ติซอลตัวการสะสมไขมันช่องท้องและตับ

ช่วงนี้รู้สึกไหมว่าต่อให้พยายามคุมอาหารและออกกำลังกายเท่าไหร่ ตัวเลขบนตาชั่งก็ยังนิ่งแถมพุงก็ยังยื่นออกมาเรื่อยๆ ยิ่งช่วงไหนงานยุ่ง นอนไม่หลับ หรือมีเรื่องให้คิดมากตลอดเวลา หน้าท้องจะยิ่งแน่นและรู้สึกอึดอัด ตัวหมอเองเวลาเจอคนไข้ที่บ่นเรื่องนี้ สิ่งแรกๆ ที่มักจะถามกลับไปไม่ใช่เรื่องมื้อเย็นกินอะไร แต่เป็นเรื่องความเครียดในชีวิตประจำวัน เพราะลึกๆ แล้ว ร่างกายของเรากำลังส่งสัญญาณเตือนผ่านระบบฮอร์โมนโดยที่เราไม่รู้ตัว

เมื่อความเครียดกลายเป็นเรื่องปกติ ร่างกายเราพังตรงไหนบ้าง?

เวลาที่เราเผชิญกับความกดดัน ไม่ว่าจะเป็นงานที่เร่งรีบ ปัญหาชีวิต หรือแม้แต่การนอนดึกติดต่อกัน สมองจะมองว่าสิ่งเหล่านี้คืออันตรายและสั่งการให้ต่อมหมวกไตผลิตฮอร์โมนตัวหนึ่งออกมา นั่นคือ ฮอร์โมนคอร์ติซอล หรือที่หลายคนรู้จักกันในชื่อฮอร์โมนความเครียด ในภาวะปรกติฮอร์โมนตัวนี้มีประโยชน์ช่วยให้เราตื่นตัวและรับมือกับปัญหาเฉพาะหน้าได้ แต่ถ้าเราเครียดเรื้อรัง ฮอร์โมนตัวนี้จะหลั่งออกมาตลอดเวลาจนระดับในเลือดสูงปรี๊ดไม่ยอมลดลง ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อระบบเผาผลาญและการสะสมไขมันในร่างกาย

ทำไมเครียดแล้วไขมันถึงชอบไปกองอยู่แถวพุงและตับ?

ตามกลไกธรรมชาติ เมื่อร่างกายมีความเครียดเรื้อรังและฮอร์โมนคอร์ติซอลสูงขึ้น สมองจะเข้าใจว่าเรากำลังอยู่ในภาวะสงครามหรืออดอยาก จึงพยายามกักเก็บพลังงานสำรองไว้ให้มากที่สุดเพื่อความอยู่รอด เจ้าฮอร์โมนตัวนี้เลยสั่งให้ร่างกายดึงไขมันไปเก็บไว้บริเวณช่องท้องให้หนาแน่นขึ้น ซึ่งเราเรียกไขมันกลุ่มนี้ว่าวิสเซอรัลแฟท หรือไขมันในช่องท้อง

ความน่ากลัวคือไขมันส่วนเกินนี้ไม่ได้กองอยู่แค่ใต้ผิวหนัง แต่มันแทรกตัวเข้าไปห่อหุ้มอวัยวะภายใน โดยเฉพาะตับ จนเกิดเป็นภาวะไขมันพอกตับตามมา แม้ว่าคนๆ นั้นจะมีรูปร่างผอมเพรียวภายนอก แต่ถ้ามีความเครียดสะสมสูง ตับก็มีโอกาสสะสมไขมันจนอักเสบได้เช่นกัน นอกจากนี้ คอร์ติซอลยังกระตุ้นให้อยากอาหารรสหวานและของมันๆ เพื่อไปเติมพลังงานด่วนให้สมอง ผลลัพธ์ก็คือวงจรอุบาทว์ที่ยิ่งเครียด ยิ่งกิน ยิ่งลงพุง

สัญญาณเตือนจากร่างกาย เมื่อฮอร์โมนความเครียดล้นตู้

• รูปร่างเปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัด แขนขาผอมลงแต่ลงพุงป่องหนาและแน่น
• น้ำหนักนิ่งสนิทลดไม่ลง แม้จะพยายามไดเอทอย่างหนักหน่วง
• นอนหลับยาก ตื่นกลางดึกบ่อย และรู้สึกไม่สดชื่นตอนเช้า
• หิวจุกจิกตลอดทั้งวัน โดยเฉพาะของหวานหรือแป้งขัดขาว
• อารมณ์แปรปรวน หงุดหงิดง่าย และสมองตื้อคิดงานไม่ออก

ปรับสมดุลฮอร์โมนและลดไขมันจากต้นตอความเครียด

การจะแก้ปัญหาไขมันพอกตับและพุงยื่นจากความเครียดเรื้อรัง เราไม่สามารถพึ่งพาวิธีอดอาหารหรือกินยาลดความอ้วนได้เลย เพราะต้นตอจริงๆ อยู่ที่ระบบประสาทและฮอร์โมน สิ่งที่เราต้องทำคือการกดปุ่มรีเซ็ตให้ร่างกายได้พักผ่อนอย่างแท้จริง เริ่มจากการนอนหลับให้สนิทอย่างน้อย 7-8 ชั่วโมง เพราะช่วงเวลาหลับลึกคือตอนที่ร่างกายเคลียร์ฮอร์โมนคอร์ติซอลส่วนเกินทิ้งไป

การออกกำลังกายก็สำคัญ แต่ต้องเลือกแบบที่พอดี เช่น การเดินเร็ว โยคะ หรือเวทเทรนนิ่งเบาๆ หลีกเลี่ยงการคาร์ดิโอหักโหมเพราะอาจยิ่งเพิ่มความเครียดให้ร่างกายผลิตคอร์ติซอลออกมามากกว่าเดิม สุดท้ายคือการหากิจกรรมผ่อนคลายความเครียดระหว่างวัน เช่น การฝึกหายใจลึกๆ การนั่งสมาธิ หรือการหากิจกรรมที่ชอบทำเพื่อตัดขาดจากหน้าจอและเรื่องงานบ้าง เพียงเท่านี้ระบบฮอร์โมนก็จะเริ่มเข้าที่ และไขมันส่วนเกินบริเวณช่องท้องกับตับก็จะค่อยๆ ลดลงอย่างยั่งยืน