ทำไมท้องไส้มีปัญหาแล้วถึงปวดข้อหรือเป็นผื่น? ทำความรู้จักการอักเสบนอกระบบทางเดินอาหาร

หลายคนอาจงง เมื่ออาการปวดข้อหรือผื่นคันมีสาเหตุมาจากลำไส้

บ่อยครั้งที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาหมอด้วยอาการปวดตามข้อเข่า ข้อเท้า หรือมีผื่นแดงขึ้นตามผิวหนังโดยไม่ทราบสาเหตุ แต่เมื่อซักประวัติลึกลงไปกลับพบว่ามีปัญหาเรื่องท้องเสียเรื้อรัง ถ่ายเป็นมูกเลือด หรือปวดท้องบ่อยๆ อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญครับ แต่มันคือความเชื่อมโยงที่เรียกว่า การอักเสบนอกระบบทางเดินอาหาร ซึ่งเกิดจากการที่ระบบภูมิคุ้มกันในลำไส้ของเราทำงานผิดปกติจนส่งผลกระทบไปยังอวัยวะส่วนอื่นของร่างกาย

กลไกที่ซ่อนอยู่ ทำไมลำไส้อักเสบถึงลามไปถึงข้อและผิวหนัง

เมื่อลำไส้เกิดการอักเสบเรื้อรัง ไม่ว่าจะเป็นโรคโครห์น (Crohn's disease) หรือโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง (Ulcerative colitis) ผนังลำไส้ที่ควรจะแข็งแรงจะเริ่มรั่วซึม ทำให้เชื้อแบคทีเรียหรือสารกระตุ้นภูมิคุ้มกันบางอย่างหลุดรอดเข้าสู่กระแสเลือด ร่างกายจึงเกิดการตอบสนองและส่งเซลล์ภูมิคุ้มกันไปจัดการกับสิ่งแปลกปลอมเหล่านั้น แต่ดันไปสร้างผลกระทบต่อข้อต่อและผิวหนังด้วย จนกลายเป็นอาการอักเสบในจุดที่ไม่น่าจะเกี่ยวข้องกัน

อาการปวดข้อแบบไหนที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบในลำไส้

อาการปวดข้อที่มาคู่กับโรคทางเดินอาหารมักมีลักษณะเฉพาะที่สังเกตได้ดังนี้

• มีอาการปวด บวม แดง ร้อน ที่ข้อต่อ โดยเฉพาะข้อเข่า ข้อเท้า หรือข้อมือ
• อาการปวดมักขยับย้ายที่ไปมา ไม่ได้ปวดอยู่ที่เดียวตลอดเวลา
• มักมีอาการปวดรุนแรงขึ้นในช่วงที่โรคลำไส้อักเสบกำเริบ และทุเลาลงเมื่ออาการท้องดีขึ้น
• บางรายอาจมีอาการปวดหลังเรื้อรังร่วมด้วย ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของการอักเสบที่ข้อสันหลัง

ผื่นผิวหนังที่เตือนว่าร่างกายกำลังประท้วงจากภายใน

นอกจากข้อแล้ว ผิวหนังยังเป็นด่านหน้าอีกจุดที่สะท้อนถึงปัญหาสุขภาพภายใน โดยผื่นที่มักพบ ได้แก่

• ผื่นแดงเป็นก้อนนูนแดงบริเวณหน้าแข้ง (Erythema Nodosum) ซึ่งมักเจ็บเมื่อกดสัมผัส
• แผลเรื้อรังที่ผิวหนังลักษณะคล้ายแผลเปื่อย (Pyoderma Gangrenosum) ซึ่งพบได้น้อยกว่าแต่มีความรุนแรง
• ผื่นคันหรือตุ่มน้ำขนาดเล็กที่อาจเกิดขึ้นทั่วตัวตามการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน

วิธีรักษาที่ต้องมองแบบองค์รวม

เมื่ออาการปวดข้อหรือผื่นคันมีต้นตอมาจากลำไส้ การรักษาที่ปลายเหตุด้วยยาแก้ปวดหรือยาทาเพียงอย่างเดียวมักไม่ได้ผลดีเท่าที่ควร หมอจะให้ความสำคัญกับสิ่งต่อไปนี้

• การควบคุมโรคลำไส้อักเสบต้นเหตุให้สงบลง ซึ่งมักจะทำให้อาการปวดข้อและผื่นดีขึ้นตามลำดับ
• การปรับเปลี่ยนยาที่ใช้ควบคุมภูมิคุ้มกันให้เหมาะสม เพื่อไม่ให้ภูมิคุ้มกันโจมตีร่างกายตัวเอง
• การติดตามอาการอย่างใกล้ชิดร่วมกับแพทย์เฉพาะทางด้านทางเดินอาหารและข้ออักเสบ เพื่อวางแผนการรักษาที่ครอบคลุมทุกระบบ

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบมาหาหมอ

หากคุณมีอาการปวดท้องเรื้อรัง ถ่ายผิดปกติ สลับกับการมีผื่นขึ้นตามตัว หรือปวดข้อจนเดินลำบาก อย่ารอช้าจนปล่อยให้โรคลุกลาม การวินิจฉัยที่ถูกต้องตั้งแต่ต้นจะช่วยให้การรักษาง่ายขึ้นและลดความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นกับข้อต่อหรือผิวหนังในระยะยาวครับ