แผลในปากและกระพุ้งแก้ม เจ็บจี๊ดทรมานเวลาเคี้ยวข้าว เกิดจากอะไรและดูแลตัวเองอย่างไรดี

ตื่นมาเจ็บในปาก เคี้ยวอะไรก็แสบ แปลว่าเรากำลังเจอเจ้าแผลกวนใจเข้าแล้ว

เวลาตื่นนอนขึ้นมาแล้วรู้สึกเจ็บแปล๊บที่กระพุ้งแก้มหรือริมฝีปาก พอส่องกระจกดูแล้วเจอจุดขาวๆ แดงๆ อัปmปวดแสบปวดร้อนจนกินข้าวไม่อร่อย หลายคนมักจะนึกถึงอาการร้อนในที่คุ้นเคย แผลในปากและกระพุ้งแก้มถือเป็นเรื่องใกล้ตัวที่สร้างความหงุดหงิดให้กับการใช้ชีวิตประจำวันไม่น้อย หมอเจอคนไข้เดินเข้ามาบ่นเรื่องนี้ที่ห้องตรวจทุกวัน วันนี้เรามาทำความเข้าใจเจ้าแผลตัวร้ายนี้กันให้ลึกซึ้งขึ้นดีกว่า ว่ามันเกิดจากอะไรและเราจะจัดการกับมันอย่างไรดี

แผลในปากและกระพุ้งแก้มแบบนี้ เกิดจากสาเหตุอะไรกันแน่?

การเกิดแผลในช่องปากไม่ได้มาจากสาเหตุเดียวเสมอไปครับ ตัวการหลักๆ ที่หมอพบเจอบ่อยมีดังนี้

• เผลอกัดกระพุ้งแก้มหรือลิ้นตัวเอง: ตอนเคี้ยวข้าวเร็วเกินไปหรือคุยเพลิน ฟันเจ้ากรรมก็ดันไปงับโดนเนื้อเยื่อด้านในเข้าอย่างจัง กลายเป็นแผลช้ำและอักเสบในเวลาต่อมา
• แปรงฟันแรงเกินไปหรือโดนกระแทก: ขนแปรงแข็งๆ หรือการใช้แปรงสีฟันที่ผิดวิธีไปกระูดโดนเหงือกและกระพุ้งแก้มจนเป็นรอยถลอก
• ความเครียดและการพักผ่อนน้อย: สองสิ่งนี้คือตัวการสำคัญที่ทำให้ภูมิคุ้มกันในร่างกายตกลง ส่งผลให้แผลร้อนใน (Canker sore) ถามหาได้ง่ายขึ้น
• แพ้อาหารหรือระคายเคืองจากยาสีฟัน: บางคนแพ้สารเคมีบางชนิดในยาสีฟันหรือน้ำยาบ้วนปาก ทำให้เยื่อบุช่องปากอักเสบเรื้อรัง
• การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน: มักพบได้บ่อยในช่วงที่มีประจำเดือนหรือมีความเครียดสะสม

แยกให้ออกระหว่างแผลร้อนในธรรมดากับแผลอุบัติเหตุ

เวลาที่เรามีแผลในปากและกระพุ้งแก้ม ลักษณะของแผลจะบอกเราได้ระดับหนึ่งเลยว่ามันเกิดจากอะไร

แผลร้อนในหน้าตาเป็นอย่างไรและทำไมถึงชอบโผล่มา

ลักษณะจะเป็นแผลตื้นๆ ขอบสีแดงชัดเจน ตรงกลางเป็นสีขาวหรือเหลือง เจ็บแสบมากเวลาโดนอาหารรสจัดหรือน้ำลาย แผลกลุ่มนี้มักจะหายได้เองภายในหนึ่งถึงสองสัปดาห์โดยไม่ทิ้งรอยแผลเป็น

แผลจากการกัดหรือกระแทก ต่างจากร้อนในตรงไหน

ถ้าเราจำได้ว่าเมื่อวานเผลอกัดปากตัวเอง แล้ววันนี้ตรงนั้นบวมแดงเป็นแผล นั่นคือแผลจากอุบัติเหตุ ความเจ็บจะค่อยๆ ลดลงเมื่อเนื้อเยื่อเริ่มประสานกัน ต่างจากร้อนในที่จู่ๆ ก็โผล่ขึ้นมาเองโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นให้แผลหายไวและไม่ทรมาน

ช่วงที่แผลกำลังกำเริบ การดูแลความสะอาดและปรับพฤติกรรมเล็กๆ น้อยๆ จะช่วยให้แผลหายเร็วขึ้นมากครับ

• เลือกใช้แปรงสีฟันขนนุ่มพิเศษ และแปรงฟันด้วยความนุ่มนวลเพื่อไม่ให้โดนแผลซ้ำ
• บ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่นๆ วันละหลายๆ ครั้ง ช่วยลดเชื้อโรคและบรรเทาอาการอักเสบได้ดี
• งดอาหารรสจัด เผ็ดจัด เปรี้ยวจัด รวมถึงของทอดกรอบที่อาจไปบาดแผลให้เจ็บมากขึ้น
• ดื่มน้ำเปล่าให้มากๆ เพื่อรักษาความชุ่มชื้นในช่องปาก

กินยาอะไรดีถึงจะหายปวดและแผลหายเร็วขึ้น

หากมีอาการปวดมากจนรบกวนการกินอาหาร การใช้ยาทาเฉพาะที่ประเภทแผลในปากที่มีตัวยาชาหรือยาลดการอักเสบจะช่วยเคลือบแผลและลดความเจ็บลงได้เวลาทานข้าว แต่ถ้าปวดตุบๆ มาก อาจทานยาแก้ปวดพาราเซตามอลร่วมด้วยได้ตามความเหมาะสม

อาการแบบไหนที่เป็นสัญญาณเตือนว่าควรมาพบแพทย์

โดยทั่วไปแผลในปากและกระพุ้งแก้มควรจะดีขึ้นและหายไปได้เองภายในสองสัปดาห์ แต่ถ้าหากมีลักษณะเหล่านี้ แนะนำให้รีบมาตรวจกับหมอโดยด่วนครับ

• แผลมีขนาดใหญ่ผิดปกติหรือมีอาการลามลึก
• เป็นแผลเรื้อรังนานเกินสามสัปดาห์แล้วยังไม่มีทีท่าว่าจะหาย
• มีไข้สูงร่วมด้วย หรือมีแผลกระจายตัวลามไปทั่วปาก
• แผลขึ้นซ้ำที่เดิมบ่อยๆ หรือเจ็บปวดรุนแรงจนกลืนน้ำลายไม่ได้