แผลในปากและกระพุ้งแก้ม: เจ็บจี๊ดทุกทีที่เคี้ยวอาหาร เกิดจากอะไรและแก้ยังไงดี

เชื่อว่าหลายคนคงเคยมีประสบการณ์น่าหงุดหงิดใจ ตื่นมาตอนเช้าแล้วรู้สึกเจ็บแปล๊บๆ ที่กระพุ้งแก้มหรือข้างลิ้น เวลาเคี้ยวข้าวหรือแปรงฟันทีไรต้องคอยหลบมุมนั้นตลอด พอส่องกระจกดูก็เจอแผลเปื่อยสีขาวหรือเหลือง มีขอบแดงโดยรอบ เจ้าแผลเล็กๆ นี้สร้างความทรมานให้ชีวิตประจำวันไม่น้อย ทั้งเจ็บ ทั้งแสบ ยิ่งเวลากินของรสจัดหรือดื่มน้ำสมุนไพรยิ่งทรมานคูณสอง

ทำไมอยู่ๆ ถึงเป็นแผลในปากและกระพุ้งแก้ม

เวลาเจอคนไข้มาบ่นเรื่องแผลในปาก หมอมักจะถามถึงสาเหตุรอบตัวก่อนเสมอ เพราะเจ้าแผลรำคาญใจนี้ไม่ได้เกิดจากเชื้อโรคเสมอไป แต่มักมาจากพฤติกรรมหรือร่างกายของเราเองนี่แหละ ตัวการหลักๆ ที่พบบ่อยมีดังนี้

เผลอกัดกระพุ้งแก้มตัวเองตอนเคี้ยวข้าว

อุบัติเหตุคลาสสิกที่เกิดขึ้นได้ตลอดเวลา โดยเฉพาะเวลารีบกินข้าว ดูมือถือไปด้วย หรือนอนเคี้ยว บางทีฟันคมๆ ไปโดนเนื้อเยื่ออ่อนในปากเข้าอย่างจัง กลายเป็นแผลช้ำแล้วลุกลามเป็นแผลร้อนในตามมา

ความเครียดสะสมและการนอนดึก

อันนี้เรื่องใหญ่เลย ช่วงไหนงานยุ่ง นอนน้อย ภูมิคุ้มกันในร่างกายจะตกลงไปชั่วขณะ ส่งผลให้เนื้อเยื่อในช่องปากอ่อนแอลง เปิดทางให้แผลร้อนในมาเยือนได้ง่ายเป็นพิเศษ

การระคายเคืองจากอุปกรณ์ในช่องปาก

ใครที่จัดฟันจะเข้าใจดี ลวดหรือ brackets เจ้ากรรมชอบเกี่ยวเนื้อเยื่อข้างแก้ม หรือบางคนใส่ฟันปลอมที่ไม่พอดี เสียดสีจนเกิดแผลเรื้อรังไม่ยอมหาย

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้น ให้แผลหายไวและเจ็บน้อยลง

เวลาเป็นแผลในปากและกระพุ้งแก้ม สิ่งสำคัญคือการประคับประคองให้แผลหายเร็วและไม่ติดเชื้อเพิ่ม หมอมีวิธีแนะนำง่ายๆ ที่ทำได้เองที่บ้าน

เลือกกินอาหารอ่อนๆ และเลี่ยงของแสลงช่วงนี้

งดอาหารรสจัด เผ็ดจัด เปรี้ยวจัด รวมถึงของทอดกรอบๆ ที่อาจไปขูดแผลซ้ำซ้อน หันมากินโจ๊ก ข้าวต้ม หรืออาหารนิ่มๆ ย่อยง่ายแทน พร้อมดื่มน้ำเปล่าให้มากๆ เพื่อรักษาความชุ่มชื้นในช่องปาก

บ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่นๆ บ่อยๆ

วิธีโบราณแต่ได้ผลดีเยี่ยม เกลือช่วยลดการอักเสบและทำความสะอาดแผลได้ดี ผสมเกลือครึ่งช้อนชาในน้ำอุ่นหนึ่งแก้ว แล้วอมกลั้วปากค้างไว้สักครู่แล้วบ้วนทิ้ง วันละหลายๆ รอบจะช่วยให้แผลแห้งไวขึ้น

ใช้ขี้ผึ้งป้ายแผลหรือยาทาเฉพาะที่

ถ้าเจ็บมากจนใช้ชีวิตลำบาก การใช้ยาป้ายแผลประเภทสเตียรอยด์ชนิดทาเฉพาะที่ จะช่วยเคลือบแผลและลดอาการอักเสบลงได้ดี แต่ควรปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ก่อนใช้ทุกครั้ง

แผลแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้ ต้องรีบมาหาหมอ

โดยทั่วไปแผลในปากและกระพุ้งแก้มจะค่อยๆ ดีขึ้นและหายสนิทได้เองภายในหนึ่งถึงสองสัปดาห์ แต่ถ้ามีลักษณะเหล่านี้ อย่าปล่อยไว้นานเด็ดขาด

แผลใหญ่เกินไปหรือเป็นๆ หายๆ ติดต่อกันนาน

ถ้าแผลมีขนาดใหญ่มาก หรือหายแล้วเป็นใหม่อยู่ที่เดิมซ้ำๆ นานเกินสามสัปดาห์โดยไม่ยอมหายสักที อาจไม่ใช่แค่แผลร้อนในธรรมดา แต่อาจมีภาวะอื่นซ่อนอยู่

มีอาการร่วมอื่นๆ ที่น่ากังวล

หากมีไข้สูงร่วมด้วย กลืนลำบากมากจนกินอะไรไม่ได้เลย หรือคลำเจอต่อมน้ำเหลืองที่คอโตขึ้น ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด เพราะอาจเกิดจากการติดเชื้อรุนแรงหรือความผิดปกติของเซลล์เยื่อบุช่องปาก