เจาะลึกเรื่องการรับวัคซีนในผู้มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องหรือผู้ได้รับยากดภูมิคุ้มกัน

เข้าใจร่างกายเราก่อนจะไปฉีดวัคซีน

เวลาที่หมอตรวจคนไข้ที่มีโรคประจำตัวเกี่ยวกับระบบภูมิคุ้มกัน หรือคนที่กำลังต้องกินยากดภูมิคุ้มกันอยู่ คำถามยอดฮิตที่มักจะได้รับเสมอคือ ฉีดวัคซีนได้ไหมและปลอดภัยหรือเปล่า หลายคนกังวลว่าวัคซีนจะไปกระตุ้นโรค หรือในทางกลับกันก็กลัวว่าตัวเองจะไม่มีภูมิต้านทานเพียงพอต่อโรคติดเชื้อต่างๆ ซึ่งความกังวลนี้เป็นเรื่องที่เข้าใจได้ เพราะร่างกายของผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องมีการตอบสนองต่อวัคซีนที่ต่างจากคนทั่วไปครับ

วัคซีนเชื้อตายกับวัคซีนเชื้อเป็น ต่างกันอย่างไรในมุมมองของคนกลุ่มนี้

หลักการสำคัญที่สุดที่หมออยากให้จดจำคือเรื่องชนิดของวัคซีนครับ

• วัคซีนเชื้อตาย (Inactivated vaccines): คือวัคซีนที่ใช้เชื้อที่ตายแล้วมาผลิต วัคซีนกลุ่มนี้มีความปลอดภัยสูงในคนไข้กลุ่มนี้ เพราะไม่มีความสามารถในการก่อโรค ดังนั้นหมอมักจะแนะนำให้ฉีดได้ตามปกติเพื่อให้ร่างกายสร้างเกราะป้องกันโรค
• วัคซีนเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์ (Live attenuated vaccines): อันนี้ต้องระวังเป็นพิเศษครับ เพราะวัคซีนกลุ่มนี้ใช้เชื้อที่ยังมีชีวิตอยู่แม้จะถูกทำให้อ่อนกำลังลงแล้วก็ตาม สำหรับคนที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ เชื้อที่อ่อนแรงอาจจะเพิ่มจำนวนจนก่อให้เกิดอาการป่วยขึ้นมาได้จริง ดังนั้นคนไข้กลุ่มนี้ควรหลีกเลี่ยงหรือปรึกษาแพทย์เฉพาะทางก่อนตัดสินใจฉีดเสมอ

ช่วงเวลาที่เหมาะสมกับการฉีดวัคซีนในระหว่างที่กินยากดภูมิ

ถ้าคนไข้กำลังวางแผนจะเริ่มกินยากดภูมิ หรือต้องผ่าตัดม้ามออก หรือกำลังจะเริ่มรักษาด้วยยาเคมีบำบัด หมอแนะนำว่าถ้าทำได้ควรจัดการเรื่องวัคซีนให้ครบถ้วนเสียก่อนเริ่มการรักษาประมาณ 2 ถึง 4 สัปดาห์ เพราะนั่นคือช่วงเวลาที่ร่างกายยังมีประสิทธิภาพในการตอบสนองและสร้างภูมิคุ้มกันได้ดีที่สุดครับ

ถ้าฉีดวัคซีนขณะที่กินยากดภูมิอยู่ จะได้ผลหรือไม่

เราต้องยอมรับความจริงข้อหนึ่งว่า การกินยากดภูมิคุ้มกัน หรือสภาวะที่ร่างกายมีภูมิคุ้มกันบกพร่อง จะส่งผลให้การสร้างภูมิคุ้มกันหลังฉีดวัคซีนได้ผลน้อยกว่าคนทั่วไป คือระดับภูมิคุ้มกันที่ขึ้นมาอาจจะไม่สูงมาก หรืออยู่ได้ไม่นานเท่าที่ควร แต่ถึงอย่างนั้น หมอก็ยังสนับสนุนให้ฉีดครับ เพราะอย่างน้อยการมีภูมิคุ้มกันอยู่บ้าง ก็ยังช่วยลดความรุนแรงหากเกิดการติดเชื้อขึ้นมาได้ ดีกว่าการไม่มีอะไรป้องกันเลย

คำแนะนำจากหมอเพื่อความปลอดภัยก่อนตัดสินใจฉีดวัคซีน

สำหรับใครที่อยู่ในกลุ่มนี้ หมอมีเช็กลิสต์สั้นๆ ก่อนจะไปฉีดวัคซีนดังนี้ครับ

• ปรึกษาแพทย์เจ้าของไข้ที่ดูแลโรคภูมิคุ้มกันของท่านเป็นหลักเสมอ เพราะหมอจะทราบดีที่สุดว่าระดับยาที่ท่านได้รับอยู่ในเกณฑ์ที่เสี่ยงหรือไม่
• จดรายการยาที่กินอยู่ทั้งหมดไปให้หมอพิจารณา
• ตรวจสอบประวัติวัคซีนเดิม เพื่อให้แน่ใจว่าไม่ได้รับวัคซีนเชื้อเป็นโดยไม่ตั้งใจ
• สังเกตอาการหลังฉีดอย่างใกล้ชิด แม้วัคซีนเชื้อตายจะปลอดภัยสูง แต่หากมีไข้สูงผิดปกติหรืออาการแทรกซ้อน ต้องรีบกลับมาพบหมอทันที

การรับวัคซีนในผู้มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องไม่ใช่เรื่องน่ากลัว แต่เป็นเรื่องที่ต้องมีการวางแผนอย่างรอบคอบร่วมกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญครับ