เป็นหวัดหายแล้วทำไมกลับมาเป็นอีก: เคล็ดลับการป้องกันการติดเชื้อซ้ำในระบบทางเดินหายใจ

ช่วงนี้หลายคนอาจจะคุ้นเคยกับปัญหานี้ดี เพิ่งหายจากไข้หวัด ไอ แค่ไม่กี่วัน แต่อยู่ดีๆ ก็กลับมาเจ็บคอ น้ำูกไหลซ้ำอีกรอบ เหมือนร่างกายไม่ยอมหายขาดเสียที หลายคนมักบ่นว่าทำไมช่วงนี้ถึงป่วยบ่อยเหลือเกิน ทั้งที่ดูแลตัวเองดีแล้ว

ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้กลุ่มนี้อยู่ทุกวัน ผมมักจะบอกเสมอว่า การป่วยวนเวียนแบบนี้ไม่ได้แปลว่าภูมิต้านทานเราพังถาวร แต่อาจเกิดจากร่างกายยังฟื้นตัวไม่เต็มที่แล้วต้องไปเจอเชื้อโรคตัวใหม่ หรือเชื้อเดิมยังเคลียร์ไม่หมด วันนี้เรามาคุยกันแบบสบายๆ ว่าจะมีวิธีดูแลตัวเองอย่างไรเพื่อตัดวงจรป่วยซ้ำซากนี้

ทำไมเราถึงป่วยซ้ำในจุดเดิมบ่อยๆ

เวลาที่เยื่อบุทางเดินหายใจของเราอักเสบจากเชื้อไวรัส มันจะบวมแดงและมีแผลเล็กๆ ในระดับจุลภาค เปรียบเสมือนกำแพงเมืองที่มีรอยร้าว ช่วงที่กำแพงยังซ่อมแซมไม่เสร็จนี่แหละครับที่เป็นจังหวะทองให้เชื้อโรคตัวอื่น ไม่ว่าจะเป็นไวรัสสายพันธุ์ใหม่หรือแบคทีเรียที่ซ่อนอยู่ ฉวยโอกาสบุกรุกซ้ำเติมได้ง่ายขึ้น

นอกจากนี้ ความเครียด การนอนดึก และการพักผ่อนไม่เพียงพอ ก็เป็นตัวการสำคัญที่ทำให้เม็ดเลือดขาวของเราทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ เปรียบเสมือนทหารยามที่ง่วงนอน จึงปล่อยให้ข้าศึกเล็ดลอดเข้ามาในปอดและคอของเราได้อีกครั้ง

เช็คลิสต์พฤติกรรมเสี่ยงที่ทำให้เชื้อโรคกลับมาเยือน

บางทีสาเหตุที่เราป่วยซ้ำ อาจมาจากสิ่งที่เราทำอยู่ทุกวันโดยไม่รู้ตัว ลองเช็คดูว่าเราเผลอทำพฤติกรรมเหล่านี้อยู่หรือเปล่า

• นอนน้อยสะสม: การนอนไม่พอคืองาช้างที่แทงทะลุเกราะป้องกันภูมิคุ้มกันโดยตรง
• กินอาหารไม่ครบหมู่: โดยเฉพาะคนที่ลดน้ำหนักแบบหักโหมจนขาดวิตามินซีและโปรตีน
• อยู่ในห้องแอร์ทึบตลอดวัน: อากาศที่ไม่ถ่ายเททำให้ความเข้มข้นของเชื้อโรคในห้องสูงขึ้น
• ลืมล้างมือก่อนหยิบจับอาหาร: มือของเราไปสัมผัสลูกบิดประตูหรือราวสะพานแล้วเผลอขยี้ตาแคะจมูก

ปรับวิถีชีวิตเพื่อตัดวงจรป่วยซ้ำซาก

การป้องกันการติดเชื้อซ้ำในระบบทางเดินหายใจไม่ใช่เรื่องยาก แต่ต้องอาศัยความสม่ำเสมอในการดูแลตัวเอง เริ่มต้นจากการปรับกิจวัตรประจำวันเหล่านี้

นอนให้สนิทและดื่มน้ำให้มากกว่าเดิม

การนอนหลับลึกคือช่วงเวลาที่ร่างกายซ่อมแซมเนื้อเยื่อทางเดินหายใจที่สึกหรอ ส่วนน้ำเปล่าช่วยให้เสมหะไม่เหนียวข้น ทำให้เชื้อโรคถูกขับออกจากร่างกายได้ง่ายขึ้นผ่านการไอหรือจาม

เลือกกินอาหารที่ช่วยฟื้นฟูเยื่อบุทางเดินหายใจ

เน้นโปรตีนคุณภาพดีเพื่อไปสร้างเนื้อเยื่อใหม่ ผักและผลไม้ที่มีวิตามินซีและซีลีเนียมสูง เช่น ฝรั่ง ส้ม และไข่ เพื่อช่วยลดการอักเสบในร่างกาย

อุปกรณ์รอบตัวที่ต้องระวังความสะอาดเป็นพิเศษ

สิ่งของที่เราใช้สัมผัสหน้าบ่อยๆ มักเป็นแหล่งสะสมของเชื้อโรคชั้นดี การทำความสะอาดโทรศัพท์มือถือ คีย์บอร์ด และโต๊ะทำงานด้วยแอลกอฮอล์สม่ำเสมอ จะช่วยลดปริมาณเชื้อโรคที่จะเข้าสู่ร่างกายผ่านมือและจมูกได้มหาศาล

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ควรกลับมาหาหมอ

หากคุณดูแลตัวเองเบื้องต้นแล้ว อาการยังไม่ดีขึ้นภายในเจ็ดวัน หรือมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย อย่าปล่อยไว้เด็ดขาดครับ ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจอย่างละเอียด

• ไข้สูงเกินสามสิบเก้าองศาเซลเซียสและไม่ยอมลด
• แน่นหน้าอก หายใจลำบาก หรือได้ยินเสียงหวีด
• ไอมีเสมหะสีเขียวเข้มหรือมีเลือดปน
• เจ็บหน้าอกเวลาหายใจเข้าลึกๆ

การดูแลตัวเองช่วงที่เพิ่งหายป่วยสำคัญไม่แพ้ตอนกำลังรักษาตัวเลยครับ ค่อยๆ ปรับพฤติกรรม ให้เวลาร่างกายได้ซ่อมแซมตัวเองอย่างแท้จริง แล้วอาการป่วยเรื้อรังเหล่านี้จะค่อยๆ ห่างไกลจากตัวเราอย่างแน่นอนครับ