เคยมั้ยที่ต้องนั่งทำงานติดเก้าอี้ตลอดทั้งวันจนลืมเวลา หรือต้องเดินทางไกลบนเครื่องบินหลายชั่วโมงติดต่อกัน พอขยับตัวอีกทีก็รู้สึกว่าขาตึง บวมแดง หรือมีอาการปวดหน่วงๆ ที่น่อง หลายคนมักปล่อยผ่านเพราะคิดว่าเป็นแค่กล้ามเนื้ออักเสบธรรมดาจากการนั่งนาน แต่รู้หรือไม่ว่า อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณเตือนของภัยเงียบที่ร้ายแรงอย่าง ภาวะหลอดเลือดดำอุดตันจากพฤติกรรมนั่งนิ่งเป็นเวลานาน ซึ่งหากปล่อยทิ้งไว้ ลิ่มเลือดนั้นอาจหลุดลอยไปอุดตันที่ปอดจนอันตรายถึงชีวิตได้
ทำไมการนั่งนิ่งๆ นานๆ ถึงทำให้เลือดจับตัวเป็นก้อนได้?
ร่างกายของเราออกแบบมาให้เคลื่อนไหว โดยเฉพาะระบบไหลเวียนโลหิต กล้ามเนื้อน่องเปรียบเสมือนปั๊มหัวใจดวงที่สอง ทุกครั้งที่เราเดินหรือขยับขา กล้ามเนื้อน่องจะช่วยบีบตัวเพื่อส่งเลือดดำจากส่วนล่างของร่างกายกลับขึ้นไปที่หัวใจ แต่เมื่อใดที่เรานั่งทำงานนิ่งๆ นั่งไขว่ห้าง หรือเดินทางไกลโดยไม่ได้ลุกเดินเลย เลือดดำที่ขาจะไหลเวียนช้าลงและเริ่มตกตะกอนสะสมจนกลายเป็นลิ่มเลือดอุดตันในที่สุด ซึ่งนี่คือจุดเริ่มต้นของ ภาวะหลอดเลือดดำอุดตันจากพฤติกรรมนั่งนิ่งเป็นเวลานาน ที่พบได้บ่อยมากในกลุ่มคนทำงานออฟฟิศและผู้ที่เดินทางไกลเป็นประจำ
เช็กสัญญาณเตือน: ขาบวมแบบไหนที่เริ่มส่งสัญญาณอันตราย?
อาการของโรคนี้มักจะค่อยเป็นค่อยไปและเกิดขึ้นเฉพาะจุด ทำให้หลายคนมองข้ามและคิดว่าเป็นเพียงอาการเมื่อยล้าธรรมดา หากเริ่มรู้สึกถึงความผิดปกติบริเวณขา แนะนำให้ลองสังเกตตัวเองตามสัญญาณเตือนเหล่านี้:
อาการขาบวมข้างเดียวที่ต้องรีบสังเกต
จุดเด่นของโรคนี้คือมักจะมีอาการบวมที่น่องหรือต้นขาเพียงข้างใดข้างหนึ่งอย่างเห็นได้ชัด เมื่อลองใช้นิ้วกดลงไปตรงบริเวณที่บวมแล้วเนื้อบุ๋มลงไปและไม่คืนตัวกลับมาทันที หรือผิวหนังบริเวณนั้นดูตึงและมันวาวกว่าอีกข้าง
อาการปวดน่องตึงๆ คล้ายตะคริวที่ไม่ยอมหาย
รู้สึกปวดหน่วงหรือเจ็บลึกๆ ที่น่อง คล้ายกับเป็นตะคริวแต่ไม่ยอมหายไปเอง แม้ว่าจะได้พัก ยืดเหยียด หรือนวดแล้วก็ตาม โดยเฉพาะเวลาที่กระดกปลายเท้าขึ้นจะรู้สึกเจ็บเสียวที่น่องมากขึ้นเป็นพิเศษ
ผิวหนังบริเวณที่บวมมีสีเปลี่ยนไปและอุ่นกว่าปกติ
ผิวหนังบริเวณน่องหรือขาข้างที่บวมอาจจะดูแดงช้ำ คล้ำลง หรือมีเส้นเลือดดำโป่งพองขึ้นมา และเมื่อลองใช้หลังมือแตะเทียบกันทั้งสองข้าง จะรู้สึกได้ชัดเจนว่าข้างที่บวมมีความร้อนสะสมอยู่มากกว่าอีกข้าง
เมื่อลิ่มเลือดเดินทาง: อันตรายถึงชีวิตที่เรียกว่าลิ่มเลือดอุดตันในปอด
ความน่ากลัวที่สุดของภาวะหลอดเลือดดำอุดตันจากพฤติกรรมนั่งนิ่งเป็นเวลานาน ไม่ใช่เพียงแค่ความเจ็บปวดหรืออาการบวมที่ขาเท่านั้น แต่คือการที่ลิ่มเลือดที่ก่อตัวขึ้นในหลอดเลือดดำลึกสามารถหลุดลอยตามกระแสเลือดไหลย้อนกลับเข้าสู่หัวใจ และเดินทางต่อไปยังปอด จนเกิดการอุดตันในเส้นเลือดปอด ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินวิกฤต หากมีอาการเหนื่อยหอบกะทันหัน หายใจไม่อิ่ม เจ็บหน้าอกแปล๊บๆ เวลาหายใจเข้าลึกๆ หรือมีอาการหน้ามืดวิงเวียนศีรษะร่วมด้วยหลังจากที่มีอาการขาบวม ต้องรีบไปพบแพทย์ที่ห้องฉุกเฉินทันทีโดยไม่มีข้อละเว้น
วิธีขยับร่างกายง่ายๆ ป้องกันลิ่มเลือดอุดตันฉบับคนไม่มีเวลา
การป้องกัน ภาวะหลอดเลือดดำอุดตันจากพฤติกรรมนั่งนิ่งเป็นเวลานาน สามารถเริ่มต้นได้ง่ายๆ ด้วยการปรับเปลี่ยนนิสัยเล็กๆ น้อยๆ ระหว่างวันดังนี้:
- ตั้งเวลาเตือนให้ลุกขยับ: ทุกๆ 1-2 ชั่วโมง ควรลุกขึ้นยืน เดินไปดื่มน้ำ เข้าห้องน้ำ หรือยืดเส้นยืดสายประมาณ 2-5 นาที เพื่อช่วยให้กล้ามเนื้อน่องได้บีบตัวและกระตุ้นการไหลเวียนของเลือด
- บริหารข้อเท้าและน่องขณะนั่งทำงาน: หากไม่สามารถลุกไปไหนได้ ให้ใช้วิธีกระดกปลายเท้าขึ้น-ลงสลับกัน หมุนข้อเท้าเป็นวงกลม หรือใช้วิธีเขย่งส้นเท้าขึ้น-ลงบ่อยๆ เพื่อกระตุ้นให้เลือดไหลเวียนได้ดีขึ้น
- ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอตลอดทั้งวัน: การดื่มน้ำอย่างสม่ำเสมอจะช่วยลดความหนืดของเลือด ทำให้เลือดไม่ข้นเหนียวจนจับตัวเป็นลิ่มเลือดได้ง่าย
- หลีกเลี่ยงการนั่งไขว่ห้างติดต่อกันเป็นเวลานาน: การนั่งไขว่ห้างหรือนั่งขัดสมาธิเป็นเวลานานจะไปกดทับเส้นเลือดใหญ่บริเวณข้อพับขา ทำให้เลือดไหลเวียนกลับสู่หัวใจได้ลำบากขึ้น
การดูแลตัวเองเพื่อป้องกัน ภาวะหลอดเลือดดำอุดตันจากพฤติกรรมนั่งนิ่งเป็นเวลานาน ไม่ใช่เรื่องยากหรือต้องใช้เวลามากมาย เพียงแค่หันมาใส่ใจขยับร่างกายวันละนิด ดื่มน้ำให้เพียงพอ และคอยสังเกตความเปลี่ยนแปลงของร่างกายตัวเองอยู่เสมอ หากพบว่าขาเริ่มบวมข้างเดียวหรือปวดตึงผิดปกติ ควรรีบปรึกษาแพทย์เพื่อทำการวินิจฉัยและรักษาอย่างถูกต้องทันทีก่อนที่อาการจะลุกลาม
