พยาธิในลำไส้ตัวการเงียบที่ทำให้เราขาดสารอาหารโดยไม่รู้ตัว

ทำไมกินเยอะแต่ผอมซูบ หรือลูกน้อยถึงโตช้าผิดปกติ

หลายครั้งที่หมอตรวจเจอคนไข้มาปรึกษาเรื่องน้ำหนักตัวลดลงผิดปกติทั้งที่กินข้าวได้ตามปกติ หรือเป็นคุณพ่อคุณแม่ที่กังวลว่าทำไมลูกถึงตัวเล็กกว่าเกณฑ์ ทั้งที่ลูกกินเก่งและได้รับสารอาหารครบถ้วน สิ่งหนึ่งที่หมอมักจะนึกถึงเสมอคือ ภาวะขาดสารอาหารเนื่องจากการแย่งสารอาหารของพยาธิในลำไส้ ซึ่งเป็นปัญหาใกล้ตัวที่หลายคนมักมองข้ามไปเพราะคิดว่าเรื่องพยาธิเป็นเรื่องไกลตัวหรือเป็นเรื่องของคนสมัยก่อนเท่านั้น

พยาธิขโมยสารอาหารของเราไปได้อย่างไร

เมื่อพยาธิเข้าไปฝังตัวอยู่ในลำไส้ มันไม่ได้อยู่เฉยๆ แต่จะทำหน้าที่เหมือนปรสิตที่คอยแย่งชิงสารอาหารที่เรากินเข้าไปก่อนที่ร่างกายจะดูดซึมไปใช้ กลไกการแย่งสารอาหารของพยาธิแต่ละชนิดนั้นแตกต่างกันไป เช่น

• พยาธิปากขอ: พยาธิชนิดนี้จะเกาะที่ผนังลำไส้และดูดเลือดเป็นอาหาร ทำให้คนไข้เสียเลือดเรื้อรังจนนำไปสู่ภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กตามมา
• พยาธิตัวตืด: พยาธิกลุ่มนี้มักแย่งสารอาหารจำพวกวิตามิน โดยเฉพาะวิตามินบี 12 ซึ่งจำเป็นต่อการสร้างเม็ดเลือดแดงและระบบประสาท
• พยาธิไส้เดือน: พยาธิเหล่านี้จะแย่งสารอาหารประเภทโปรตีนและคาร์โบไฮเดรตที่ร่างกายควรได้รับ ทำให้คนไข้โดยเฉพาะเด็กเล็กมีภาวะแคระแกร็นและพัฒนาการล่าช้า

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเจ้าตัวร้ายอาจจะกำลังแอบอยู่ในลำไส้

เรามักเข้าใจผิดว่าการมีพยาธิจะต้องมีอาการท้องเสียหรือปวดท้องเท่านั้น แต่ในความเป็นจริงแล้ว ภาวะขาดสารอาหารจากพยาธิมักจะมาในรูปแบบที่เงียบเชียบกว่านั้น อาการที่น่าสงสัยมีดังนี้

• มีอาการซีด อ่อนเพลีย หน้ามืดบ่อยโดยไม่ทราบสาเหตุ
• เด็กมีอาการเบื่ออาหาร หรือในทางตรงกันข้ามคือหิวบ่อย กินจุแต่ไม่อ้วน
• น้ำหนักตัวลดลงหรือน้ำหนักไม่ขึ้นตามเกณฑ์ปกติ
• มีอาการท้องอืด แน่นท้อง หรือคลื่นไส้เป็นพักๆ
• ผิวพรรณดูซีดเซียว เล็บเปราะ หรือดูไม่สดใสเหมือนคนสุขภาพดีทั่วไป

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจหาพยาธิ

หากคุณหรือคนใกล้ชิดมีภาวะขาดสารอาหารที่ไม่สามารถอธิบายได้จากการกินอาหารเพียงอย่างเดียว หมอแนะนำให้ลองมาตรวจดูครับ การวินิจฉัยทำได้ไม่ยากผ่านการตรวจอุจจาระเพื่อหาไข่พยาธิ ซึ่งเป็นการตรวจพื้นฐานที่ช่วยให้เราได้รับยาถ่ายพยาธิที่ตรงจุดและปลอดภัย การรักษาด้วยยาเพียงไม่กี่วันจะช่วยตัดวงจรการแย่งสารอาหาร และช่วยให้ร่างกายเริ่มฟื้นฟูกลับมาดูดซึมสารอาหารได้ตามปกติอีกครั้ง

ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อป้องกันพยาธิย้อนกลับมาหา

การรักษาที่ต้นเหตุดีที่สุดคือการปรับสุขอนามัยในชีวิตประจำวันเพื่อไม่ให้ไข่พยาธิกลับเข้าสู่ร่างกายได้อีก:

• กินร้อนช้อนกลางล้างมือ: การล้างมือก่อนทานอาหารและหลังเข้าห้องน้ำคือด่านหน้าสำคัญที่สุด
• ทานอาหารที่ปรุงสุกเสมอ: หลีกเลี่ยงอาหารดิบ เช่น เนื้อสัตว์กึ่งสุกกึ่งดิบ เพราะเป็นแหล่งสะสมของตัวอ่อนพยาธิชั้นดี
• ดูแลความสะอาดของผักสดและผลไม้: ล้างให้สะอาดด้วยน้ำไหลเพื่อกำจัดไข่พยาธิที่อาจปนเปื้อนมากับดิน
• ใส่รองเท้าเวลาออกนอกบ้าน: เพื่อป้องกันพยาธิปากขอชอนไชเข้าทางผิวหนังเท้า

การดูแลสุขภาพลำไส้ให้สะอาดปราศจากพยาธิ ไม่ใช่แค่ช่วยให้เราได้รับสารอาหารครบถ้วน แต่ยังเป็นรากฐานสำคัญที่ช่วยให้ร่างกายแข็งแรงและมีพัฒนาการที่เหมาะสมในระยะยาวครับ