เช็คให้ชัวร์ก่อนสาย: แนวทางการตรวจคัดกรองไวรัสตับอักเสบ ที่คนไทยควรรู้

เวลาตรวจสุขภาพประจำปี หลายคนอาจจะเคยเห็นรายการตรวจเลือดตับผ่านตามาบ้าง แต่อาจจะยังสงสัยว่าทำไมหมอถึงมักจะชวนตรวจไวรัสตับอักเสบด้วยเสมอ ความจริงแล้ว โรคนี้เปรียบเสมือนภัยเงียบที่ค่อนข้างน่ากลัว เพราะส่วนใหญ่เวลาติดเชื้อแล้วเรามักจะไม่แสดงอาการอะไรเลย กว่าจะรู้ตัวอีกที ตับก็อาจจะอักเสบเรื้อรังจนกลายเป็นตับแข็งหรือมะเร็งตับไปเสียแล้ว การรู้จักแนวทางการตรวจคัดกรองไวรัสตับอักเสบจึงเป็นเกราะ แนวทางการตรวจคัดกรองไวรัสตับอั ป้องกันที่ดีที่สุดเพื่อให้เราเริ่มต้นดูแลตัวเองได้อย่างทันท่วงที

ไวรัสตับอักเสบมีกี่แบบ และทำไมเราถึงต้องตรวจแยกให้ชัดเจน

เวลาพูดถึงไวรัสตับอักเสบ ตัวหลักๆ ที่แพทย์มักจะให้ความสำคัญและแนะนำให้ตรวจจะมีอยู่สองตัวคือ ชนิดบีและชนิดซี เนื่องจากสองตัวนี้มีความเสี่ยงสูงที่จะเรื้อรังและสร้างความเสียหายระยะยาวให้กับเนื้อตับ โดยแต่ละชนิดจะมีช่องทางการติดต่อและพฤติกรรมเสี่ยงที่แตกต่างกัน การตรวจเลือดจึงช่วยบอกได้ทันทีว่าร่างกายเรามีภูมิคุ้มกันแล้ว ติดเชื้ออยู่ หรือไม่เคยสัมผัสเชื้อมาก่อนเลย

ใครบ้างที่เข้าข่ายควรได้รับการตรวจเลือดคัดกรองทันที

หลายคนมักคิดว่าตัวเองร่างกายแข็งแรงดี ไม่น่าจะมีเชื้ออะไร แต่ในความเป็นจริง เชื้อไวรัสกลุ่มนี้ติดต่อกันได้ง่ายกว่าที่คิด หมอเลยมักจะแนะนำให้กลุ่มคนเหล่านี้รีบมาตรวจคัดกรอง

• ผู้ที่เกิดก่อนปี พ.ศ. 2535 ซึ่งเป็นช่วงที่ยังไม่มีการบรรจุวัคซีนตับอักเสบีเข้าสู่แผนกุมารเวชศาสตร์พื้นฐานของไทย
• ผู้ที่มีประวัติคนในครอบครัว โดยเฉพาะพ่อแม่หรือพี่น้องสายเลือดเดียวกันป่วยเป็นโรคตับอักเสบเรื้อรังหรือมะเร็งตับ
• ผู้ที่เคยรับเลือดหรือผลิตภัณฑ์จากเลือดก่อนที่จะมีระบบการคัดกรองที่เข้มงวดในอดีต
• ผู้ที่มีพฤติกรรมเสี่ยง เช่น มีคู่นอนหลายคน หรือเคยใช้อุปกรณ์ของใช้ส่วนตัวร่วมกัน เช่น แปรงสีฟัน หรือมีประวัติการสัก เจาะผิวหนัง

ขั้นตอนการตรวจเลือดบอกอะไรเราได้บ้าง

การตรวจคัดกรองไม่ได้ยุ่งยากอย่างที่คิดครับ ใช้เพียงการเจาะเลือดปริมาณเล็กน้อยเพื่อนำไปตรวจหาโปรตีนหรือสารพันธุกรรมของเชื้อไวรัส ผลตรวจมักจะแบ่งออกเป็นกลุ่มหลักๆ เพื่อให้แพทย์อ่านค่าและวางแผนต่อได้ง่าย

• ผลลบแปลว่าอะไร: หากตรวจแล้วไม่พบภูมิและไม่พบเชื้อ แปลว่าร่างกายยังไม่เคยรับเชื้อมาก่อน กลุ่มนี้แพทย์จะแนะนำให้ฉีดวัคซีนป้องกัน
• มีภูมิคุ้มกันแล้ว: แปลว่าเคยรับวัคซีนหรือเคยติดเชื้อหายเองในอดีตและมีภูมิคุ้มกันตามธรรมชาติแล้ว สบายใจได้ไม่ต้องฉีดเพิ่ม
• พบเชื้อไวรัส: แปลว่ากำลังมีการติดเชื้ออยู่ในร่างกาย ซึ่งต้องตรวจความรุนแรงและปริมาณไวรัสเพิ่มเติมเพื่อดูว่าต้องได้รับยาต้านไวรัสหรือไม่

ถ้ารู้ผลตรวจแล้วต้องปฏิบัติตัวอย่างไรต่อ

หากผลตรวจออกมาว่าปลอดภัยและมีภูมิคุ้มกันดี ก็ใช้ชีวิตได้อย่างสบายใจพร้อมกับดูแลสุขภาพตับด้วยการหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์และการกินยาเรื้อรังโดยไม่จำเป็น แต่ถ้าผลตรวจพบว่ามีเชื้อ สิ่งสำคัญที่สุดคือการตั้งสติและเข้ามาปรึกษาแพทย์เฉพาะทางด้านโรคตับ เพื่อประเมินว่าตับยังทำงานได้ดีแค่ไหน และวางแผนติดตามอาการอย่างใกล้ชิด เพราะโรคนี้ถ้ารู้เร็วและดูแลตัวเองดี ก็สามารถใช้ชีวิตได้ปกติและมีอายุยืนยาวเหมือนคนทั่วไปอย่างแน่นอน