ลูกไม่มีอาการอะไรเลย ทำไมหมอถึงชวนเจาะเลือดตรวจตับ
เวลาพาเจ้าตัวเล็กมาตรวจสุขภาพประจำปี หรือบางทีน้องป่วยด้วยเรื่องอื่น แต่คุณหมอกลับขอเจาะเลือดเช็กค่าตับเพิ่ม คุณพ่อคุณแม่หลายคนคงแอบตกใจและสงสัยว่า ตับของเด็กๆ จะมีปัญหาอะไรได้ ในเมื่อน้องก็วิ่งเล่น กินได้นอนหลับปกติ ความจริงแล้ว การตรวจเลือดเพื่อดูค่าเอนไซม์ตับไม่ได้แปลว่าเด็กกำลังเป็นโรคตับที่รุนแรงเสมอไปครับ หมอมักจะใช้ผลเลือดนี้เป็นเหมือนกระจกสะท้อนสุขภาพภายใน เพื่อดูว่าเซลล์ตับของน้องกำลังทำงานหนักเกินไป หรือมีสัญญาณเตือนอะไรที่เราต้องรีบเข้าไปดูแลก่อนที่น้องจะแสดงอาการป่วยออกมา
ค่าเอนไซม์ตับตัวหลักๆ ที่หมอนำมาดูมีอะไรบ้าง และบอกอะไรเรา
เวลาผลตรวจเลือดออกมาชing คุณพ่อคุณแม่อาจจะเห็นตัวย่อภาษาอังกฤษยาวๆ จนปวดหัว หมอขอสรุปให้เข้าใจง่ายๆ แบบนี้ครับ
- ALT และ AST สองตัวนี้คือเอนไซม์ที่อยู่ในเซลล์ตับโดยตรง ถ้าตับอักเสบ บวม หรือเซลล์ตับแตกตัว เจ้าตัวเอนไซม์พวกนี้ก็จะรั่วออกมาลอยอยู่ในกระแสเลือด ทำให้เวลาเราเจาะเลือดตรวจ ค่ามันจะพุ่งสูงขึ้น ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนว่าตับกำลังส่งเสียงร้องขอความช่วยเหลือ
- ALP และ GGT สองตัวนี้เกี่ยวข้องกับท่อน้ำดีเป็นหลัก ถ้ามีการอุดตันของท่อน้ำดี หรือมีการไหลเวียนของน้ำดีที่ไม่ค่อยดีนัก ค่าพวกนี้ก็จะฟ้องขึ้นมาให้หมอเห็น
สาเหตุยอดฮิตที่ทำให้เด็กๆ ค่าตับสูง
พอเจอว่าเด็กมีค่าเอนไซม์ตับสูงกว่าปกติ สิ่งแรกที่คุณพ่อคุณแม่มักจะกังวลคือลูกเป็นโรคตับแข็งหรือเปล่า บอกตรงนี้เลยว่าในเด็กเล็ก โอกาสเจอโรคตับเรื้อรังรุนแรงนั้นน้อยมากครับ สาเหตุส่วนใหญ่ที่หมอบ่อยๆ มีดังนี้
- ภาวะไขมันพอกตับในเด็ก ยยุคนี้เด็กๆ น้ำหนักตัวเกินหรือเป็นโรคอ้วนกันมากขึ้น ไขมันที่สะสมอยู่ในร่างกายไม่ได้ไปอยู่แค่ที่พุงหรือเหนียงนะครับ มันเข้าไปแทรกอยู่ในเนื้อตับด้วย ทำให้ตับอักเสบและค่าเลือดสูงขึ้นได้
- ผลข้างเคียงจากยาบางชนิด เวลาเด็กไม่สบายแล้วต้องกินยาบางกลุ่มต่อเนื่องเป็นเวลานาน หรือบางทีเผลอกินวิตามินหรือสมุนไพรเสริมบางตัวที่เกินขนาด ตับซึ่งมีหน้าที่ขับสารพิษก็ต้องทำงานหนักจนค่าเอนไซม์กระโดดขึ้นมา
- การติดเชื้อไวรัส เด็กๆ มักจะรับเชื้อไวรัสได้ง่าย ไม่ว่าจะเป็นไวรัสไข้หวัดทั่วไป หรือไวรัสที่ทำให้เกิดตับอักเสบ ซึ่งบางทีอาการอาจจะแค่มึนหัว ตัวรุมๆ แต่ตับข้างในกำลังสู้กับเชื้อไวรัสอยู่
- โรคทางพันธุกรรมหรือโรคหายาก แม้จะพบน้อย แต่ก็มีกลุ่มเด็กที่มีความผิดปกติของกระบวนการเผาผลาญในร่างกายตั้งแต่เกิด ซึ่งหมอจำเป็นต้องตรวจคัดกรองเพื่อหาให้เจอตั้งแต่เนิ่นๆ
การเตรียมตัวของลูกน้อยก่อนไปเจาะเลือดตรวจตับ
ถ้าคุณหมอนัดหมายให้พาน้องมาตรวจคัดกรองระดับเอนไซม์ตับในเด็ก การเตรียมตัวไม่มีอะไรซับซ้อนเลยครับ ส่วนใหญ่แล้วการตรวจค่าตับพื้นฐานไม่ต้องถึงกับอดอาหารข้ามวันข้ามคืนเหมือนผู้ใหญ่ แต่ถ้าต้องตรวจเช็กร่วมกับไขมันในเลือดหรือน้ำตาล หมออาจจะแนะนำให้น้องงดอาหารมื้อหลักมาก่อนสักหน่อย นอกจากนี้ สิ่งสำคัญที่สุดคือการเตรียมใจเด็กๆ ครับ พยายามอธิบายให้เขารู้สึกผ่อนคลาย ไม่กลัวการเจอคุณหมอหรือการถูกเจาะเลือด เพราะความเครียดและร้องไห้งอแงมากๆ อาจทำให้ผลเลือดบางตัวเปลี่ยนแปลงไปชั่วคราวได้เหมือนกัน
เมื่อไหร่ที่ผลเลือดสูงจนต้องกังวลและวางแผนรักษากับหมอ
ถ้าผลตรวจออกมาแล้วพบว่าค่าเอนไซม์ตับสูงกว่าเกณฑ์นิดหน่อย คุณพ่อคุณแม่ไม่ต้องรีบเครียดจนนอนไม่หลับนะครับ หมอจะมาดูบริบทภาพรวมอื่นๆ ร่วมด้วย เช่น น้องมีอาการตัวเหลือง ตาเหลือง อ่อนเพลีย หรือคลำพบตับโตไหม ถ้าไม่มีอาการอะไรเลย หมอนักมักจะนัดมาเจาะเลือดซ้ำอีกครั้งในอีกไม่กี่สัปดาห์ต่อมา เพื่อดูว่ามันลดลงเองได้ไหม แต่ถ้าค่าสูงมากๆ หรือไม่ยอมลดลง เราอาจจะต้องตรวจลึกลงไปอีก เช่น การอัลตร้าซาวด์ดูเนื้อตับ หรือตรวจหาเชื้อไวรัสเพิ่มเติม เพื่อจะได้แก้ปัญหาที่ต้นตอได้อย่างตรงจุดครับ
