เวลาที่คุณพ่อคุณแม่พาลูกรักมาตรวจสุขภาพประจำปี หรือบางทีน้องป่วยแล้วคุณหมอสั่งเจาะเลือดตรวจเพิ่ม แล้วบังเอิญเจอว่าค่าเอนไซม์ตับสูงกว่าปกติ หลายคนคงเริ่มใจคอไม่ดี ตกใจว่าลูกเป็นโรคตับเรื้อรังอะไรร้ายแรงหรือเปล่า วันนี้หมออยากมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่ายๆ ถึงเรื่องการตรวจคัดกรองระดับเอนไซม์ตับในเด็ก ว่าจริงๆ แล้วมันคืออะไร ทำไมถึงตรวจ และตัวเลขพวกนี้บอกอะไรเราได้บ้าง
ตับทำงานหนักแค่ไหน และค่าเอนไซม์ตับคืออะไรกันแน่
ตับเปรียบเสมือนโรงงานเคมีขนาดใหญ่ในร่างกายเด็กๆ ครับ ทำหน้าที่ทั้งย่อยอาหาร สะสมพลังงาน กำจัดของเสีย และช่วยสร้างสารอาหารสำคัญหลายอย่าง เวลาที่เซลล์ตับเกิดการอักเสบ บาดเจ็บ หรือถูกทำลาย เจ้าสารเอนไซม์ที่ปกติควรจะอยู่ข้างในเซลล์ตับ มันก็จะรั่วไหลออกมาลอยอยู่ในกระแสเลือด เวลาเราเจาะเลือดตรวจ เราถึงเห็นตัวเลขเอนไซม์เหล่านี้พุ่งสูงขึ้น
เอนไซม์ตับหลักๆ ที่คุณหมอมักจะเช็กกันบ่อยๆ มีอยู่สองตัวหลักคือ ALT และ AST ซึ่งถ้าเปรียบเทียบให้เห็นภาพง่ายๆ เจ้าสองตัวนี้ทำหน้าที่เหมือนสัญญาณเตือนภัย ถ้ามันสูงขึ้น แปลว่าตับของน้องกำลังส่งเสียงร้องขอความช่วยเหลือจากอะไรบางอย่าง
ทำไมเด็กตัวแค่นี้ ถึงต้องตรวจเอนไซม์ตับด้วย
ปกติแล้วเด็กๆ ที่แข็งแรงดี ไม่จำเป็นต้องเจาะเลือดตรวจตับเล่นๆ ทุกปีเหมือนผู้ใหญ่หรอกครับ แต่คุณหมอจะพิจารณาตรวจในกรณีที่มีเหตุผลจำเป็นจริงๆ เช่น
- เด็กที่มีน้ำหนักตัวเกินหรือเป็นโรคอ้วน: ยุคนี้ภาวะไขมันพอกตับในเด็กเจอได้บ่อยขึ้นมาก ซึ่งเจ้าไขมันตัวนี้แหละตัวการทำให้ตับอักเสบเงียบๆ โดยแสดงออกเป็นค่าเอนไซม์ตับที่สูงขึ้น
- กำลังกินยาบางชนิดต่อเนื่อง: ยาบางกลุ่มอาจมีผลข้างเคียงต่อตับ คุณหมอจึงต้องเจาะเลือดตรวจติดตามความปลอดภัยเป็นระยะ
- มีอาการน่าสงสัยบางอย่าง: เช่น ตัวเหลืองตาเหลือง ท้องโต ปวดท้องเรื้อรัง หรือคลำได้ตับโตโดยไม่ทราบสาเหตุ
- โรคทางพันธุกรรมหรือโรคประจำตัว: เด็กบางคนมีโรคตับมาตั้งแต่กำเนิด หรือมีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคตับบางชนิดที่ถ่ายทอดได้
เมื่อผลตรวจออกมาว่าค่าตับสูง แปลว่าลูกเป็นโรคร้ายแรงเสมอไปหรือเปล่า
นี่คือคำถามที่คนไข้ถามหมอบ่อยที่สุด เวลาเห็นผลตรวจแล้วใจหายวาบ ความจริงคือ ค่าเอนไซม์ตับสูงไม่ได้แปลว่าเป็นตับแข็งหรือโรคตับน่ากลัวเสมอไปครับ ในเด็ก สาเหตุที่พบบ่อยและไม่อันตรายก็มีเยอะ เช่น
- เพิ่งหายจากไข้หวัดหรือการติดเชื้อไวรัสทั่วไป ซึ่งทำให้ค่าตับขึ้นชั่วคราวแล้วลดลงได้เอง
- เด็กบางคนเพิ่งออกกำลังกายหนักๆ มาก่อนเจาะเลือดไม่นาน กล้ามเนื้อก็ปล่อยเอนไซม์บางตัวออกมาคล้ายกัน ทำให้ค่าที่ตรวจดูสูงขึ้นได้
- ภาวะไขมันสะสมในตับจากพฤติกรรมการกินและการใช้ชีวิต ซึ่งส่วนใหญ่สามารถปรับปรุงให้ดีขึ้นได้ด้วยการปรับพฤติกรรม
คุณหมอตรวจอะไรต่อ ถ้าเจอว่าค่าเอนไซม์ตับสูง
ถ้าผลเลือดออกมาแล้วพบว่าสูงกว่าเกณฑ์ปกติ หมอคงไม่ได้สรุปทันที แต่จะมองหาจิ๊กซอว์ตัวอื่นมาประกอบกัน เริ่มจากการซักประวัติอย่างละเอียดว่าน้องกินยาอะไรอยู่บ้าง มีอาการเจ็บป่วยอะไรก่อนหน้านี้ไหม ตรวจร่างกายดูตับ ม้าม หรืออาจจะพิจารณาตรวจอัลตราซาวนด์ช่องท้องเพิ่มเติม เพื่อดูเนื้อตับชัดๆ ว่ามีไขมันเกาะ มีก้อน หรือมีความผิดปกติโครงสร้างตรงไหนหรือเปล่า
วิธีดูแลตับเจ้าตัวเล็กให้แข็งแรงห่างไกลจากปัญหา
การป้องกันย่อมดีกว่าการรักษาเสมอครับ คุณพ่อคุณแม่สามารถช่วยดูแลสุขภาพตับของลูกน้อยได้ง่ายๆ ที่บ้าน
- คุมเรื่องอาหารการกิน: หลีกเลี่ยงอาหารฟาสต์ฟู้ด ของทอด ของหวานจัด และน้ำอัดลม ซึ่งเป็นตัวการหลักของภาวะไขมันพอกตับในเด็กยุคนี้
- ส่งเสริมให้เด็กขยับร่างกาย: ชวนกันออกไปวิ่งเล่น ขี่จักรยาน หรือทำกิจกรรมกลางแจ้ง ลดเวลาหน้าจอลง เพื่อเผาผลาญพลังงานส่วนเกิน
- ระวังเรื่องการใช้ยา: อย่าซื้อยาแก้ปวด ยาปฏิชีวนะ หรืออาหารเสริมสมุนไพรให้เด็กกินเองพร่ำเพรื่อ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้ง
สุดท้ายนี้ หากลูกน้อยไม่ได้มีอาการผิดอะไร การตรวจสุขภาพทั่วไปก็เป็นเรื่องดี แต่ถ้าคุณหมอแนะนำให้ตรวจคัดกรองระดับเอนไซม์ตับเนื่องจากมีข้อบ่งชี้ ก็ไม่ต้องตื่นตระหนกจนเกินไปครับ คุยกับคุณหมอเพื่อหาต้นตอของปัญหา แล้วค่อยๆ แก้ปัญหาไปด้วยกันอย่างตรงจุดครับ
