รู้จักการรักษาด้วยการให้แฟคเตอร์เข้มข้นทดแทนแบบฉุกเฉินเมื่อเลือดหยุดไหลยาก

ทำไมคนไข้โรคเลือดออกง่ายถึงต้องพึ่งพาแฟคเตอร์เข้มข้นในยามฉุกเฉิน

สำหรับคนไข้ที่มีภาวะเลือดแข็งตัวผิดปกติหรือโรคฮีโมฟีเลีย หลายท่านคงคุ้นเคยกับการดูแลตัวเองในชีวิตประจำวันเป็นอย่างดี แต่สิ่งที่น่ากังวลที่สุดคืออุบัติเหตุที่ไม่คาดคิด หรืออาการเลือดออกภายในที่อาจเกิดขึ้นโดยไม่มีสัญญาณเตือน การรักษาด้วยการให้แฟคเตอร์เข้มข้นทดแทนแบบฉุกเฉินจึงเปรียบเสมือนกุญแจสำคัญที่ช่วยชีวิตและป้องกันความพิการจากอาการเลือดออกในข้อหรือกล้ามเนื้อได้ทันท่วงที

แฟคเตอร์เข้มข้นคืออะไรและทำหน้าที่แทนร่างกายเราอย่างไร

ร่างกายของคนเราปกติจะมีโปรตีนที่ทำหน้าที่ช่วยให้เลือดแข็งตัวที่เรียกว่า แฟคเตอร์ (Clotting Factor) ลอยอยู่ในกระแสเลือด แต่ในคนไข้บางกลุ่ม ร่างกายกลับผลิตโปรตีนตัวนี้ได้น้อยหรือไม่สามารถทำงานได้ปกติ เมื่อเกิดบาดแผลหรือเลือดออกภายใน ร่างกายจึงหยุดเลือดเองไม่ได้

การให้แฟคเตอร์เข้มข้นทดแทน คือการนำเอาโปรตีนที่สกัดมาจากพลาสม่าของมนุษย์หรือผลิตจากเทคโนโลยีพันธุวิศวกรรม มาฉีดเข้าสู่กระแสเลือดโดยตรง เพื่อเพิ่มระดับแฟคเตอร์ให้เพียงพอต่อการสร้างลิ่มเลือดไปปิดแผลหรือจุดที่มีเลือดออกภายใน

สัญญาณเตือนภัยที่ต้องรีบฉีดแฟคเตอร์ทันทีโดยไม่รอช้า

การรอให้เลือดออกจนเห็นเป็นรอยช้ำขนาดใหญ่หรือปวดรุนแรงอาจทำให้เกิดความเสียหายต่ออวัยวะได้ ดังนั้นคนไข้หรือญาติควรสังเกตอาการผิดปกติที่ต้องรีบดำเนินการรักษาดังนี้

• มีอาการปวดตื้อๆ ลึกๆ บริเวณข้อต่อ หรือรู้สึกข้อเริ่มบวมร้อนและขยับลำบาก
• ได้รับบาดเจ็บที่ศีรษะ แม้จะดูภายนอกไม่รุนแรงแต่ต้องเฝ้าระวังอาการทางระบบประสาท
• มีเลือดออกผิดปกติจากแผลสดที่ไม่ยอมหยุดหลังจากผ่านไปสิบห้านาที
• ปวดท้องรุนแรงหรือถ่ายดำ ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของเลือดออกในทางเดินอาหาร

ขั้นตอนการดูแลตัวเองเมื่อต้องรับการรักษาแบบฉุกเฉิน

เมื่อต้องเข้ารับการรักษาด้วยการให้แฟคเตอร์เข้มข้น สิ่งที่สำคัญที่สุดคือความรวดเร็ว หากคนไข้ได้รับการฝึกฝนให้ฉีดแฟคเตอร์ด้วยตนเองที่บ้านได้ ให้รีบทำการฉีดตามปริมาณที่แพทย์กำหนดไว้ในแผนการรักษาฉุกเฉินทันที

การเตรียมตัวและข้อปฏิบัติหลังได้รับแฟคเตอร์

หลังได้รับแฟคเตอร์แล้ว ร่างกายต้องการเวลาในการซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอ โดยมีข้อแนะนำดังนี้

• พักการใช้งานอวัยวะส่วนที่มีเลือดออก เช่น หากเป็นที่ข้อเท้า ควรหลีกเลี่ยงการลงน้ำหนักและใช้ไม้ค้ำยันช่วย
• ประคบเย็นบริเวณที่มีอาการบวม เพื่อช่วยให้หลอดเลือดหดตัวและลดความเจ็บปวดในระยะสั้น
• ติดตามอาการอย่างใกล้ชิด หากหลังจากให้แฟคเตอร์ไปแล้วอาการปวดหรือบวมยังคงเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ต้องรีบไปพบแพทย์ที่โรงพยาบาลทันที

สิ่งที่ต้องระวังเพื่อความปลอดภัยสูงสุดในการรักษา

การใช้แฟคเตอร์เข้มข้นไม่ใช่แค่การฉีดแล้วจบไป แต่ต้องมีการจดบันทึกประวัติการใช้ วันที่ เวลา และปริมาณที่ฉีดเสมอ เพื่อให้แพทย์ประเมินได้ว่าร่างกายมีการตอบสนองอย่างไร และที่สำคัญคือต้องเก็บรักษาแฟคเตอร์ไว้ในอุณหภูมิที่เหมาะสมตามคำแนะนำข้างกล่อง เพราะหากยาเสื่อมสภาพ ประสิทธิภาพในการห้ามเลือดจะลดลงอย่างน่าเสียดาย