เครียดลงท้อง ท้องปั่นป่วน: เมื่อสมองและลำไส้คุยกันมากกว่าที่เราคิด

หลายคนคงเคยสังเกตตัวเองเวลาเจอเรื่องเครียดมากๆ หรือก่อนต้องไปพรีเซนต์งานสำคัญ ทำไมจู่ๆ ถึงรู้สึกปวดท้อง ท้องเสีย หรือบางคนก็ท้องผูกจนอึดอัดไปหมด อาการเหล่านี้ไม่ได้คิดไปเองและไม่ใช่เรื่องบังเอิญแต่อย่างใด

เวลาที่คนไข้มาปรึกษาผมด้วยอาการปวดท้องเรื้อรังที่ตรวจหาโรคทางกายไม่เจอ สิ่งแรกๆ ที่ผมมักจะชวนคุยด้วยเสมอคือเรื่องความเครียดในชีวิตประจำวัน เพราะในทางการแพทย์ เราพบว่าลำไส้กับสมองนั้นเชื่อมต่อกันอย่างแนบแน่นผ่านระบบประสาทเส้นใหญ่

ทำไมเครียดแล้วถึงปวดท้อง ท้องเสีย หรือท้องผูก?

ในตัวเรามีสิ่งที่เรียกว่าแกนสมองและลำไส้ หรือ Gut-Brain Axis ซึ่งเปรียบเสมือนสายด่วนเชื่อมต่อระหว่างสมองกับระบบทางเดินอาหาร ลำไส้ของเรามีเซลล์ประสาทอยู่มหาศาลจนถูกเรียกว่าสมองส่วนที่สอง

เมื่อเราเกิดภาวะเครียดและวิตกกังวลส่งผลต่อการทำงานของระบบประสาทเหล่านี้ทันที สมองจะหลั่งฮอร์โมนความเครียดออกมา ส่งผลให้ลำไส้เกิดการบีบตัวผิดปกติ บางคนบีบตัวเร็วเกินไปจนเกิดอาการปวดท้อง ท้องเสีย แต่บางคนกลับทำงานช้าลงจนกลายเป็นท้องผูก

สัญญาณเตือนแบบไหนที่แปลว่าลำไส้กำลังประท้วงความเครียด?

อาการทาง ภาวะเครียดและวิตกกังวลส่งผลต่อ ลำไส้นั้นแสดงออกได้หลายรูปแบบมาก ซึ่งแต่ละคนอาจเจอไม่เหมือนกัน

• ปวดเกร็งท้องรุนแรง: มักเกิดขึ้นช่วงก่อนเจอสถานการณ์กดดัน
• ท้องเสียสลับท้องผูก: บางวันเข้าห้องน้ำวันละหลายรอบ วันถัดไปกลับถ่ายไม่ออก
• แน่นท้อง มีลมเยอะ: เรอ ท้องอืด ท้องเฟ้อ ตลอดทั้งวัน
• คลื่นไส้พะอืดพะอม: รู้สึกอยากอาเจียนเวลาเครียดจัด

วิธีดูแลลำไส้ให้กลับมาสงบ เมื่อใจยังคงต้องเผชิญกับความเครียด

การจะแก้ปัญหาท้องปั่นป่วนจากความเครียดให้หายขาด การพึ่งยาแก้ปวดหรือยาแก้ท้องเสียอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ เราต้องดูแลจัดการที่ต้นเหตุด้วยวิธีเหล่านี้

ปรับเปลี่ยนอาหารช่วยลดการระคายเคือง

ช่วงที่เครียดมากๆ ลำไส้จะมีความไวต่อสิ่งกระตุ้นสูงเป็นพิเศษ ควรงดอาหารรสจัด อาหารมัน หรือเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนและแอลกอฮอล์ เพราะจะยิ่งไปกระตุ้นให้ลำไส้บีบตัวแรงขึ้นไปอีก หันมาทานอาหารอ่อนๆ และเพิ่มกากใยให้พอเหมาะ

ฝึกผ่อนคลายกล้ามเนื้อและกำหนดลมหายใจ

การหายใจเข้าลึกๆ ช้าๆ ช่วยกระตุ้นระบบประสาทพาราซิมพาเทติก ซึ่งเป็นโหมดพักผ่อนของร่างกาย ช่วยลดการทำงานที่ ภาวะเครียดและวิตกกังวลส่งผลต่อ ลำไส้ให้กลับสู่ภาวะปกติได้ ลองฝึกโยคะ นั่งสมาธิ หรือเดินเล่นรับลมบ้าง

อาการแบบไหนที่ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจให้ละเอียด?

แม้ว่าอาการท้องปั่นป่วนส่วนใหญ่จะมาจากความเครียด แต่ถ้ามีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ไม่ควรนิ่งนอนใจและควรมาตรวจหาสาเหตุที่แน่ชัดกับแพทย์

• มีเลือดปนมากับอุจจาระ
• น้ำหนักลดลงเองโดยไม่ทราบสาเหตุ
• มีไข้ร่วมกับอาการปวดท้อง
• ตื่นขึ้นมากลางดึกเพราะปวดท้องหรืออยากเข้าห้องน้ำ

สุดท้ายแล้วสุขภาพลำไส้กับสุขภาพจิตใจเป็นสิ่งเดียวกัน การดูแลจิตใจให้ผ่อนคลายก็เท่ากับการดูแลลำไส้ให้แข็งแรงไปพร้อมกันครับ