เมื่อพยาธิไม่ได้อยู่แค่ในลำไส้: ภาวะเยื่อบุช่องท้องอักเสบจากพยาธิไชทะลุ

ทำไมพยาธิถึงกลายเป็นเรื่องใหญ่ที่ทำให้ช่องท้องอักเสบ

หลายคนอาจคุ้นชินกับการกินยาถ่ายพยาธิปีละครั้ง แต่เชื่อไหมว่าในทางปฏิบัติ หมอเคยเจอเคสที่พยาธิไม่ได้อยู่แค่ในลำไส้ให้เราถ่ายออกมาง่ายๆ บางครั้งพยาธิบางชนิดมีความสามารถในการไชทะลุผนังลำไส้ออกมาสู่ช่องท้อง ทำให้เกิดการอักเสบของเยื่อบุช่องท้องจากพยาธิไชทะลุ ซึ่งถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องรีบรับมือทันที

สัญญาณเตือนที่ร่างกายบอกว่ามีอะไรผิดปกติในท้อง

อาการเริ่มแรกมักจะดูเหมือนปวดท้องทั่วไป แต่จะมีจุดสังเกตที่แตกต่างออกไป ดังนี้

• อาการปวดท้องรุนแรงแบบเฉียบพลัน ปวดบิดหรือปวดแสบปวดร้อนไปทั่วท้อง
• หน้าท้องแข็งเกร็ง กดแล้วรู้สึกเจ็บมากผิดปกติ ซึ่งเป็นสัญญาณว่าเยื่อบุช่องท้องเริ่มมีการอักเสบติดเชื้อ
• มีไข้สูง หนาวสั่น คลื่นไส้ หรืออาเจียนร่วมด้วย
• ในบางกรณีอาจมีอาการท้องอืดอย่างรุนแรงจนผายลมไม่ได้

พยาธิทำแบบนี้ได้อย่างไร

พยาธิบางประเภท เช่น พยาธิไส้เดือน พยาธิตัวจี๊ด หรือพยาธิที่ปนเปื้อนมากับอาหารดิบๆ เมื่อพวกมันไปฝังตัวอยู่ในลำไส้ หากมีปริมาณมากหรืออยู่ในตำแหน่งที่ผนังลำไส้บาง พยาธิเหล่านี้อาจใช้แรงไชหรือปล่อยเอนไซม์ย่อยผนังลำไส้จนเกิดเป็นรูรั่ว เมื่อรูรั่วเกิดขึ้น สิ่งสกปรกและเชื้อโรคในลำไส้ก็จะหลุดรอดเข้าไปในช่องท้อง ก่อให้เกิดการอักเสบของเยื่อบุช่องท้องจากสิ่งแปลกปลอมและเชื้อแบคทีเรียเหล่านั้นทันที

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบมาเจอหมอ

หากมีอาการปวดท้องที่รุนแรงขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะการปวดแบบกดแล้วปล่อยมือแล้วเจ็บจี๊ด (Rebound tenderness) นี่คือสัญญาณชัดเจนว่าเยื่อบุช่องท้องของคุณกำลังมีปัญหา อย่ามัวแต่นอนรอดูอาการอยู่ที่บ้านหรือกินยาแก้ปวดเอง เพราะภาวะนี้หากปล่อยทิ้งไว้จนเกิดการติดเชื้อในกระแสเลือดหรือภาวะช็อก จะกลายเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

การรักษาและวิธีป้องกันในชีวิตประจำวัน

การรักษาหลักคือการตรวจวินิจฉัยผ่านภาพถ่ายทางรังสี และการผ่าตัดเพื่อปิดรูรั่วของลำไส้พร้อมกับกำจัดตัวพยาธิออกไป รวมถึงการใช้ยาปฏิชีวนะร่วมด้วย แต่ทางที่ดีที่สุดคือการป้องกันจากต้นเหตุ:

• กินอาหารที่ปรุงสุก สะอาด และร้อนเสมอ
• ล้างมือให้สะอาดก่อนทานอาหารทุกครั้ง
• ไม่ควรทานผักสดหรือเนื้อสัตว์ดิบที่ไม่ผ่านการรับรองความสะอาด
• หากสงสัยว่ามีพยาธิหรือมีความเสี่ยงจากการกินอาหารไม่สะอาด ควรปรึกษาหมอเพื่อตรวจอุจจาระและรับยาที่ถูกต้อง อย่าซื้อยาถ่ายพยาธิทานเองแบบสุ่มสี่สุ่มห้า เพราะหากพยาธิมีปริมาณมาก ยาอาจไปกระตุ้นให้พยาธิเคลื่อนที่จนทะลุผนังลำไส้ได้