แนวทางการฉีดวัคซีนป้องกันไวรัส ตับอักเสบเอ ฉีดอย่างไรให้ภูมิคุ้มกันอยู่ยาว

หลายคนเดินเข้ามาปรึกษาที่ห้องตรวจด้วยความกังวลใจ หลังจากทราบข่าวการระบาดของโรคทางอาหารและน้ำ หรือบางคนกำลังเตรียมตัวจะเดินทางไปต่างประเทศแล้วนึกขึ้นได้ว่ายังไม่เคยมีภูมิคุ้มกันโรคตับอักเสบเอมากเลย วัคซีนป้องกันไวรัสชนิดนี้ถือเป็นเกราะป้องกันชั้นดีที่ช่วยตัดไฟตั้งแต่ต้นลมได้ง่ายที่สุด แต่คำถามที่มักพบบ่อยคือ ตกลงแล้วเราต้องฉีดกี่เข็ม ฉีดตอนไหน และใครบ้างที่จำเป็นต้องรีบมาจัดการเรื่องนี้ให้เรียบร้อย

ทำไมไวรัสตับอักเสบเอถึงเป็นเรื่องใกล้ตัวกว่าที่คิด

โรคนี้ไม่ได้น่ากลัวแค่เรื่องตัวเหลืองตาเหลืองอย่างที่เคยได้ยินกัน แต่มันติดต่อกันได้ง่ายมากผ่านทางปาก ไม่ว่าจะเป็นการกินอาหารสุกๆ ดิบๆ หรือน้ำดื่มที่มีเชื้อปนเปื้อนเข้าไป เชื้อตัวนี้มีความอึดทนทานต่อสภาพแวดล้อมพอสมควร พอเข้าสู่ร่างกายก็จะเดินทางไปพักตัวและทำลายเซลล์ตับของเราจนเกิดการอักเสบเฉียบพลัน บางคนภูมิคุ้มกันดีก็หายเองได้ แต่ในบางรายโดยเฉพาะผู้ใหญ่ที่มีอายุมาก อาจเกิดภาวะตับวายเฉียบพลันที่เป็นอันตรายถึงชีวิต การฉีดวัคซีนจึงเป็นวิธีป้องกันที่คุ้มค่าและปลอดภัยที่สุดในระยะยาว

ใครบ้างที่ควรเข้ารับการฉีดวัคซีนป้องกันไวรัสตัวนี้ทันที

แม้ว่าในเด็กเล็กปัจจุบันจะเริ่มมีการบรรจุวัคซีนนี้ลงในแผนสร้างเสริมภูมิคุ้มกันตามวัยอยู่แล้ว แต่สำหรับผู้ใหญ่หลายกลุ่มที่ยังไม่เคยได้รับเชื้อหรือฉีดวัคซีนมาก่อน ถือเป็นกลุ่มเป้าหมายสำคัญที่ควรพิจารณาฉีด ได้แก่:

• ผู้ที่ต้องเดินทางไปทำงานหรือท่องเที่ยวในพื้นที่ที่มีความเสี่ยงสูงต่อการติดเชื้อ
• ผู้ที่มีโรคประจำตัวเป็นโรคตับเรื้อรัง หรือผู้ป่วยโรคตับอักเสบชนิดอื่นอยู่แล้ว เพราะหากติดเชื้อไวรัสตับอักเสบเอซ้ำซ้อน อาการจะรุนแรงกว่าคนทั่วไปหลายเท่า
• บุคลากรทางการแพทย์ ผู้ประกอบอาชีพ handler ด้านอาหาร หรือพนักงานทำความสะอาด
• บุคคลที่อาศัยอยู่ในบ้านเดียวกันกับผู้ป่วยโรคตับอักเสบเอ

ขั้นตอนและจำนวนเข็มที่ต้องฉีดให้ครบถ้วน

สำหรับการสร้างภูมิคุ้มกันที่ดีและอยู่ได้นานหลายสิบปี แพทย์มักจะแนะนำให้ฉีดทั้งหมด 2 เข็ม โดยเริ่มต้นจากการฉีดเข็มแรกเพื่อกระตุ้นให้ร่างกายเริ่มสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาก่อน จากนั้นจึงมารับการฉีดเข็มที่สองเพื่อตอกย้ำภูมิคุ้มกันให้แน่นหนา โดยระยะเวลาที่เหมาะสมในการฉีดเข็มกระตุ้นจะอยู่ประมาณ 6 ถึง 12 เดือนหลังจากเข็มแรก หากเว้นช่วงนานเกินไปก็ไม่ต้องตกใจหรือเริ่มต้นฉีดเข็มแรกใหม่ แค่มาฉีดเข็มที่สองต่อให้ครบก็เพียงพอ

เช็กความพร้อมก่อนฉีดและการปฏิบัติตัวหลังรับวัคซีน

ก่อนตัดสินใจฉีด แพทย์จะซักประวัติสุขภาพเบื้องต้น หากช่วงนั้นมีไข้สูงเฉียบพลันควรเลื่อนนัดออกไปก่อน ส่วนคุณแม่ตั้งครรภ์หรือกำลังให้นมบุตร แม้ข้อมูลความปลอดภัยจะค่อนข้างดี แต่แพทย์มักจะพิจารณาเป็นรายเคสตามความจำเป็นและความเสี่ยงของการเดินทาง เมื่อฉีดเสร็จแล้วอาการข้างเคียงที่พบได้บ่อยก็คือ อาการปวด บวม แดง เล็กน้อยบริเวณกล้ามเนื้อต้นแขน หรืออาจมีไข้ต่ำๆ ปวดเมื่อยตามร่างกายได้นิดหน่อย ซึ่งอาการเหล่านี้จะค่อยๆ ดีขึ้นและหายไปได้เองภายในไม่กี่วัน เพียงแค่พักผ่อนให้เพียงพอและดื่มน้ำอุ่นมากๆ