ถ่ายเป็นเลือดหรืออาเจียนเป็นเลือด สัญญาณเตือนภาวะเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้นที่ห้ามมองข้าม

เลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้นคืออะไรและเกิดขึ้นได้อย่างไร

หลายคนอาจเคยตกใจเมื่อพบว่าตนเองมีอาการอาเจียนเป็นเลือดหรือถ่ายออกมาเป็นสีดำสนิทเหมือนยางมะตอย อาการเหล่านี้มักเป็นสัญญาณบอกเหตุว่ามีภาวะเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้น ซึ่งทางการแพทย์หมายถึงจุดที่มีเลือดออกตั้งแต่หลอดอาหาร กระเพาะอาหาร ไปจนถึงลำไส้เล็กส่วนต้น โดยปกติแล้วเมื่อเกิดแผลหรือการฉีกขาดในอวัยวะเหล่านี้ ร่างกายจะพยายามส่งเลือดไปเลี้ยงบริเวณนั้นมากขึ้นจนเกิดการรั่วไหลเข้าสู่ระบบทางเดินอาหาร ส่งผลให้เลือดถูกย่อยและเปลี่ยนสีจนกลายเป็นอุจจาระสีดำ หรือหากเลือดออกมากและรวดเร็ว ร่างกายจะขับออกมาผ่านการอาเจียนในรูปแบบสีแดงสดหรือสีน้ำตาลคล้ายกากกาแฟ

สัญญาณเตือนที่ต้องรีบเช็กตัวเอง

อาการแสดงของภาวะนี้ไม่ได้มีเพียงแค่การเห็นเลือดชัดเจนเท่านั้น แต่ร่างกายอาจส่งสัญญาณเตือนในรูปแบบอื่นที่คนไข้มักไม่ทันสังเกต โดยอาการที่ควรระวังเป็นพิเศษมีดังนี้

• อาเจียนเป็นเลือดสดหรือมีลักษณะเป็นกากกาแฟ
• ถ่ายอุจจาระเป็นสีดำเหนียวคล้ายยางมะตอยและมีกลิ่นเหม็นคาวรุนแรงผิดปกติ
• หน้ามืด เป็นลม หรือใจสั่นบ่อยครั้งเมื่อลุกยืน
• ซีดลงอย่างรวดเร็ว ผิวพรรณดูซีดเผือดผิดปกติ
• ปวดท้องรุนแรงหรือรู้สึกแสบท้องที่ตำแหน่งลิ้นปี่ต่อเนื่อง

สาเหตุหลักที่ทำให้เกิดเลือดออกในทางเดินอาหาร

ภาวะนี้มีต้นตอมาจากหลายปัจจัยที่สะสมมานาน โดยสาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุดในคลินิก ได้แก่

• แผลในกระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็ก: มักเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย เอช ไพโลไร หรือการใช้ยาแก้ปวดกลุ่มต้านการอักเสบ (NSAIDs) ติดต่อกันเป็นเวลานานจนผนังกระเพาะบางลง
• หลอดอาหารฉีกขาดจากการอาเจียนรุนแรง: พบบ่อยในผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์หนักหรือมีอาการอาเจียนซ้ำๆ จนเกิดแผลที่รอยต่อระหว่างหลอดอาหารและกระเพาะ
• ภาวะหลอดเลือดขอดในหลอดอาหาร: มักพบในผู้ป่วยที่มีปัญหาโรคตับแข็ง ซึ่งมีความดันในหลอดเลือดสูงจนผนังหลอดเลือดเปราะบางและแตกออกได้ง่าย

เมื่อไหร่ที่ต้องไปพบหมอทันทีแบบรอไม่ได้

หากพบว่ามีเลือดออกปนออกมากับอาเจียนหรืออุจจาระ สิ่งแรกที่ต้องทำคือตั้งสติและประเมินความรุนแรงของอาการ หากมีอาการหน้ามืด ใจสั่น ชีพจรเต้นเร็ว หรือความดันโลหิตต่ำร่วมด้วย นี่คือภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที ห้ามรอดูอาการที่บ้านเด็ดขาด เพราะภาวะเสียเลือดเฉียบพลันอาจทำให้เกิดช็อกและเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ในเวลาอันรวดเร็ว

การป้องกันและการดูแลตัวเองให้ห่างไกลจากภาวะนี้

การปรับพฤติกรรมคือหัวใจสำคัญในการป้องกันเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้น เริ่มจากการเลี่ยงการใช้ยาแก้ปวดกลุ่มต้านการอักเสบโดยไม่จำเป็น หรือหากมีความจำเป็นต้องใช้ยาควรปรึกษาแพทย์เพื่อใช้ยาเคลือบกระเพาะควบคู่กันไป นอกจากนี้ควรจำกัดการดื่มแอลกอฮอล์และสูบบุหรี่ เพราะสิ่งเหล่านี้เป็นตัวการสำคัญที่ทำลายเยื่อบุทางเดินอาหาร รวมถึงการสังเกตสุขภาพตัวเองสม่ำเสมอ หากมีอาการปวดท้องเรื้อรังหรือท้องอืดผิดปกติ อย่าปล่อยทิ้งไว้จนมีเลือดออก เพราะการตรวจพบและรักษาตั้งแต่ระยะแรกจะช่วยให้การดูแลรักษาง่ายและปลอดภัยกว่ามาก