ภาวะเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้น เรื่องใกล้ตัวที่ห้ามมองข้าม

ภาวะเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้น คืออะไรกันแน่

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาแล้วบอกว่าถ่ายอุจจาระผิดปกติ หรือมีอาการอาเจียนเป็นเลือด หมออยากให้เข้าใจก่อนว่า ภาวะเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนต้น ไม่ใช่เรื่องเล่นๆ มันคือจุดที่มีเลือดไหลออกมาบริเวณหลอดอาหาร กระเพาะอาหาร หรือลำไส้เล็กส่วนต้น ซึ่งเลือดที่ออกมานี้หากถูกย่อยหรือไหลผ่านระบบทางเดินอาหารจะทำให้ลักษณะอุจจาระเปลี่ยนไปอย่างเห็นได้ชัด

สัญญาณเตือนที่ต้องรีบสังเกตตัวเอง

อาการแสดงที่สำคัญซึ่งบอกได้ว่าคุณอาจกำลังเผชิญกับภาวะนี้ ได้แก่

• อาเจียนเป็นเลือดสด หรือมีลักษณะคล้ายกากกาแฟ ซึ่งเกิดจากเลือดที่ค้างอยู่ในกระเพาะอาหารมาสักพักแล้วโดนน้ำย่อยจนเปลี่ยนสี
• ถ่ายอุจจาระเป็นสีดำสนิทและมีกลิ่นเหม็นคาวรุนแรงผิดปกติ หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่าถ่ายอุจจาระดำยางมะตอย อันเกิดจากเลือดที่ย่อยแล้วไหลออกมากับกากอาหาร
• เพลียมาก หน้ามืด ใจสั่น หรือมีอาการวูบ เหมือนเลือดไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอ

สาเหตุยอดฮิตที่ทำให้เกิดเลือดออก

ส่วนใหญ่ที่เราพบในห้องตรวจมักมาจากพฤติกรรมหรือโรคประจำตัวบางอย่าง เช่น

• แผลในกระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็กส่วนต้น ซึ่งมักสัมพันธ์กับการติดเชื้อแบคทีเรีย H. pylori หรือการกินยาแก้ปวดกลุ่มยาต้านการอักเสบโดยไม่มีสเตียรอยด์ (NSAIDs) ติดต่อกันเป็นเวลานาน
• หลอดอาหารอักเสบจากการอาเจียนรุนแรงหรือโรคกรดไหลย้อน
• หลอดเลือดในหลอดอาหารโป่งพอง ซึ่งมักพบในกลุ่มผู้ที่มีปัญหาโรคตับเรื้อรัง

ทำไมต้องรีบไปพบแพทย์ให้ไวที่สุด

ภาวะนี้มีความอันตรายตรงที่เสียเลือดแบบไม่รู้ตัว หากเสียเลือดในปริมาณมากอย่างรวดเร็วจะทำให้ร่างกายเกิดภาวะช็อก ความดันโลหิตตก และเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ในเวลาอันสั้น ดังนั้นทันทีที่เห็นความผิดปกติทางอุจจาระหรือมีเลือดปนออกมากับอาเจียน อย่ารอดูอาการเองที่บ้านเด็ดขาด

การตรวจวินิจฉัยและขั้นตอนการรักษา

เมื่อมาถึงมือหมอ สิ่งแรกที่เราจะทำคือการประเมินสัญญาณชีพและการให้สารน้ำเพื่อพยุงร่างกาย หลังจากนั้นวิธีการตรวจมาตรฐานที่แม่นยำที่สุดคือการส่องกล้องตรวจกระเพาะอาหาร ซึ่งช่วยให้หมอเห็นจุดเลือดออกชัดเจนและสามารถฉีดสารหรือจี้หยุดเลือดได้ในคราวเดียวกันโดยไม่ต้องผ่าตัดใหญ่

ดูแลตัวเองอย่างไรไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำ

หลังจากรักษาจนปลอดภัยแล้ว การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมคือหัวใจสำคัญ หมอแนะนำให้งดการซื้อยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs กินเอง ลดการดื่มแอลกอฮอล์และสูบบุหรี่ รวมถึงทานอาหารให้ตรงเวลาเพื่อลดการระคายเคืองกระเพาะอาหาร ที่สำคัญที่สุดคือการมาติดตามอาการตามนัดและกินยาตามที่หมอสั่งอย่างเคร่งครัด