ลูกทำตัวเสี่ยงอันตราย แค่อยากเรียกร้องความสนใจหรือเปล่า? มาเข้าใจจิตใจวัยรุ่นกัน

ช่วงนี้คุณพ่อคุณแม่หลายคนอาจจะกำลังกุมขมับกับลูกวัยรุ่นที่เริ่มมีพฤติกรรมแปลกไป เช่น ขับรถเร็ว แว้นมอเตอร์ไซค์ ท้าทายอำนาจ หรือแม้แต่การทำร้ายตัวเอง หลายครั้งที่เรามองว่าเป็นความคึกคะนองหรือความเกเร แต่อาจจะต้องลองมองลึกลงไปอีกนิดว่า พฤติกรรมเสี่ยงในวัยรุ่นเพื่อเรียกร้องความสนใจ เหล่านี้ จริงๆ แล้วมันคือเสียงตะโกนข้างในที่กำลังบอกว่าเขากำลังแย่และต้องการความช่วยเหลือ

ทำไมเด็กวัยรุ่นถึงเลือกวิธีอันตราย เพื่อบอกว่าฉันอยู่ตรงนี้?

สมองส่วนหน้าของวัยรุ่น ซึ่งทำหน้าที่เรื่องการยับยั้งชั่งใจและการประเมินความเสี่ยง ยังพัฒนาไม่เต็มที่ในวัยนี้ ในขณะที่สมองส่วนอารมณ์ทำงานพุ่งพล่านเป็นร้อยแรงม้า ประกอบกับฮอร์โมนที่เปลี่ยนแปลง ทำให้เขาต้องการการยอมรับจากกลุ่มเพื่อนอย่างมาก การทำอะไรที่หวือหวา ท้าทาย หรือเสี่ยงอันตราย จึงกลายเป็นทางลัดในการดึงดูดสายตาจากคนรอบข้าง เหมือนเป็นการประกาศตัวตนว่าเขามีตัวตนอยู่จริงในโลกที่เขารู้สึกว่าไม่มีใครเข้าใจ

สัญญาณเตือนแบบไหน ที่แปลว่าลูกกำลังส่งสัญญาณขอความช่วยเหลือ

ในฐานะหมอที่ตรวจเจอเคสวัยรุ่นบ่อยๆ อยากชวนคุณพ่อคุณแม่สังเกตความต่างระหว่างความคึกคะนองตามวัย กับพฤติกรรมที่ซ่อนปมปัญหาทางใจไว้ข้างหลัง ซึ่งมักจะมีลักษณะเหล่านี้

• ทำอะไรแบบไม่คิดชีวิตบ่อยครั้ง: เช่น การขับรถชน การเล่นกีฬาผาดโผนแบบไม่ใส่อุปกรณ์ป้องกัน เพื่อให้เพื่อนยอมรับ
• เปลี่ยนกลุ่มเพื่อนกะทันหัน: และเพื่อนกลุ่มใหม่มักพาไปทำเรื่องผิดกฎหมายหรือเสี่ยงอันตราย
• ทำร้ายตัวเองทางอ้อม: เช่น การกรีดแขน ดึงผม หรืออดอาหารอย่างรุนแรง
• พูดจาตัดพ้อหรือเกลียดตัวเอง: เช่น "ถ้าฉันหายไป คงไม่มีใครสนใจหรอก"

เมื่อลูกทำพฤติกรรมเสี่ยง คุณพ่อคุณแม่ควรรับมืออย่างไรไม่ให้สถานการณ์แย่ลง

เวลาเห็นลูกทำเรื่องไม่เข้าท่า ความรู้สึกแรกมักจะเป็นความโกรธและอยากดุ แต่เชื่อเถอะว่าการใช้อารมณ์จะยิ่งผลักให้ลูกถอยห่างและทำพฤติกรรมเดิมๆ หนักขึ้น ทางที่ดีควรลองปรับวิธีเข้าหาตามนี้นะครับ

ถอย1ก้าวแล้วหยุดใช้อารมณ์ตัดสิน

แทนที่จะพุ่งเข้าไปต่อว่าทันที ให้สูดหายใจลึกๆ แล้วมองก่อนว่าเบื้องหลังพฤติกรรมนั้นเขากำลังกลัว เหงา หรือเครียดเรื่องอะไร การตั้งสติและไม่ตัดสินจะทำให้เขากล้าเปิดใจเล่าความจริงมากกว่า

เปลี่ยนจากการจับผิดเป็นการตั้งคำถามเชิงรับฟัง

ลองชวนคุยด้วยน้ำเสียงปกติ เช่น "ช่วงนี้ดูเครียดๆ มีอะไรเล่าให้แม่ฟังได้นะ" หรือ "เกิดอะไรขึ้นหรือเปล่า ลูกถึงทำแบบนั้น" ให้ความรู้สึกว่าเราพร้อมอยู่ข้างๆ ไม่ใช่พร้อมจะลงโทษ

สร้างพื้นที่ปลอดภัยในบ้านให้เขารู้สึกว่ามีค่า

เด็กหลายคนไปหาความสำคัญข้างนอกเพราะที่บ้านมีแต่คำตำหนิ ลองมองหาข้อดีแม้จะเป็นเรื่องเล็กน้อยแล้วชื่นชม ให้เขารู้สึกว่าเขามีคุณค่าในสายตาคนในครอบครัว ไม่ต้องไปแลกมาด้วยการทำตัวเสี่ยงอันตราย

เมื่อไหร่ควรพาวัยรุ่นไปปรึกษาจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น

ถ้าลองปรับวิธีสื่อสารแล้วพฤติกรรมเสี่ยงยังไม่ดีขึ้น หรือน้องมีภาวะซึมเศร้าร่วมด้วย นอนไม่หลับ แยกตัวจากสังคม หรือมีการทำร้ายตัวเองที่รุนแรงขึ้น การพาไปพบผู้เชี่ยวชาญไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นการรักษาที่ตรงจุดเหมือนเวลาที่ร่างกายไม่สบายแล้วต้องหาหมอนั่นเองครับ