เจาะลึกเรื่องการสะสมของพยาธิในถุงน้ำดีก่อให้เกิดอาการปวดท้องเรื้อรังที่หลายคนมองข้าม

ทำไมพยาธิถึงเข้าไปอยู่ในถุงน้ำดีได้

คนไข้หลายคนที่มาปรึกษาหมอด้วยอาการปวดท้องใต้ชายโครงขวาเรื้อรัง มักจะนึกถึงนิ่วในถุงน้ำดีเป็นอันดับแรก แต่จริงๆ แล้วมีสาเหตุหนึ่งที่พบได้บ่อยในบ้านเราและคนมักจะคาดไม่ถึง นั่นคือเรื่องพยาธิครับ โดยเฉพาะพยาธิใบไม้ในตับ ซึ่งเจ้าตัวแสบพวกนี้มักไม่ได้อยู่แค่ในท่อน้ำดีในตับเท่านั้น แต่บางครั้งมันสามารถหลุดเข้าไปสะสมหรือขยายพันธุ์จนอุดตันอยู่ในถุงน้ำดีได้ด้วย

พยาธิเข้าไปป่วนในถุงน้ำดีได้อย่างไร

วงจรชีวิตของพยาธิใบไม้ในตับเริ่มต้นจากการที่เราทานอาหารสุกๆ ดิบๆ เช่น ปลาน้ำจืดที่มีตัวอ่อนพยาธิ เมื่อเรากินเข้าไป ตัวอ่อนจะเดินทางผ่านท่อน้ำดี ขึ้นไปอาศัยอยู่ในระบบทางเดินน้ำดี เมื่อมันไปรวมกลุ่มกันจำนวนมากหรือตายลง ก็จะกลายเป็นแกนกลางให้เกิดตะกอนน้ำดีจนกลายเป็นนิ่วตามมา หรือตัวพยาธิเองที่เข้าไปขวางทางเดินน้ำดี ทำให้ถุงน้ำดีเกิดการอักเสบเรื้อรัง ส่งผลให้เกิดอาการปวดท้องแบบหน่วงๆ หรือปวดเป็นพักๆ อย่างต่อเนื่อง

อาการแบบไหนที่บอกว่าอาจมีพยาธิเป็นสาเหตุ

สัญญาณเตือนที่หมออยากให้สังเกตคือ อาการปวดท้องใต้ชายโครงขวาที่ไม่หายขาด แม้จะตรวจอัลตราซาวด์แล้วไม่พบก้อนนิ่วขนาดใหญ่เสมอไป แต่มักมีอาการร่วมที่น่าสงสัย ดังนี้

• อาการแน่นท้อง ท้องอืดหลังทานอาหาร โดยเฉพาะอาหารจำพวกไขมัน
• มีไข้ต่ำๆ เป็นพักๆ โดยหาสาเหตุจากการติดเชื้ออื่นไม่พบ
• บางรายอาจมีอาการดีซ่าน ตัวเหลืองตาเหลืองหากพยาธิไปอุดตันทางเดินน้ำดีหลัก
• รู้สึกไม่สบายตัวบริเวณชายโครงขวาเรื้อรังเป็นเดือน

ตรวจให้แน่ใจด้วยวิธีไหนได้บ้าง

หากสงสัยว่าอาการปวดท้องของคุณไม่ได้มาจากนิ่วธรรมดา แต่มาจากพยาธิ หมอจะแนะนำขั้นตอนการตรวจที่ละเอียดขึ้น เช่น

• การตรวจอุจจาระเพื่อหาไข่พยาธิ
• การตรวจเลือดเพื่อดูค่าการอักเสบและดูระดับภูมิคุ้มกันต่อเชื้อพยาธิ
• การทำอัลตราซาวด์ช่องท้องส่วนบน หรือในบางรายอาจต้องตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRCP) เพื่อดูความผิดปกติในท่อน้ำดีและถุงน้ำดีอย่างละเอียด

วิธีรักษาและการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม

เมื่อพบว่ามีการสะสมของพยาธิในถุงน้ำดีก่อให้เกิดอาการปวดท้องเรื้อรัง การรักษาหลักคือการใช้ยาถ่ายพยาธิเฉพาะทางเพื่อกำจัดตัวต้นเหตุควบคู่ไปกับการรักษาอาการอักเสบของถุงน้ำดี แต่ถ้าพยาธิทำให้เกิดนิ่วอุดตันจนถุงน้ำดีเสียหายมาก หมออาจพิจารณาการผ่าตัดถุงน้ำดีออกเพื่อให้คนไข้กลับมาใช้ชีวิตได้ปกติ

สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการป้องกัน ไม่ทานอาหารสุกๆ ดิบๆ และหากมีอาการปวดท้องเรื้อรังที่หาสาเหตุไม่ได้ อย่าปล่อยทิ้งไว้จนเรื้อรัง เพราะพยาธิที่สะสมอยู่อาจก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงต่อตับและระบบทางเดินน้ำดีในระยะยาวได้ครับ