ทำไมบางคนถึงคุยกับใครไม่ค่อยรู้เรื่อง? มาทำความเข้าใจภาวะความฉลาดทางอารมณ์และสังคมต่ำกัน

เวลารู้สึกว่าคนรอบตัวเข้าถึงยาก หรือทำไมเราถึงมีปัญหากับความสัมพันธ์

ในชีวิตประจำวัน เรามักจะเจอคนที่คุยด้วยแล้วรู้สึกอึดอัด เหมือนเขาไม่รับรู้บรรยากาศรอบตัว พูดจาไม่แคร์ความรู้สึกใคร หรือบางทีตัวเราเองก็เผลอแสดงพฤติกรรมที่ทำให้คนอื่นถอยห่างโดยไม่รู้ตัว ปัญหานี้ไม่ใช่เรื่องของนิสัยแย่ๆ เสมอไป แต่อาจมีรากลึกมาจาก ภาวะความฉลาดทางอารมณ์และสังคมต่ำ ซึ่งเป็นเรื่องที่วงการแพทย์และจิตวิทยาให้ความสนใจมากขึ้นเรื่อยๆ เพราะมันส่งผลกระทบโดยตรงต่อการใช้ชีวิต การทำงาน และความสุขในระยะยาว

ภาวะความฉลาดทางอารมณ์และสังคมต่ำคืออะไร ในมุมมองของหมอ

ถ้าพูดกันง่ายๆ ความฉลาดทางอารมณ์ (EQ) คือความสามารถในการเข้าใจและจัดการอารมณ์ตัวเอง ส่วนความฉลาดทางสังคม (Social Intelligence) คือความเข้าใจวิธีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น อ่านบรรยากาศออก และปรับตัวเข้ากับผู้คนได้ เมื่อสองสิ่งนี้ทำงานร่วมกันต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน คนคนนั้นจะมีปัญหาในการอ่านสีหน้า ท่าทาง หรือความรู้สึกของคนที่อยู่ตรงหน้า เหมือนกับคนที่ตาบอดสีทางอารมณ์ มองไม่เห็นโทนสีความรู้สึกที่ซ่อนอยู่ในการสนทนา

สัญญาณเตือนรอบตัว ที่บอกว่าเราหรือคนใกล้ชิดกำลังเผชิญปัญหานี้

อาการแสดงออกของภาวะนี้ไม่ได้หมายความว่าเป็นโรคทางจิตเวชที่รุนแรง แต่สังเกตได้จากพฤติกรรมซ้ำๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น:

• พูดแทรกตลอดเวลาโดยไม่รู้จังหวะ: ไม่สังเกตเลยว่าคนอื่นกำลังพูดจบหรือยัง หรือเขากำลังเบื่อ
• ขาดความเห็นอกเห็นใจ: เมื่อเพื่อนร่วมงานร้องไห้หรือเครียด กลับมองว่าเป็นเรื่องไร้สาระและบอกให้เลิกคิดมาก
• มีปัญหาในการรักษาเพื่อนหรือความสัมพันธ์: เปลี่ยนงานบ่อย ทะเลาะกับแฟนเรื่องเดิมๆ เพราะสื่อสารไม่เป็น
• ไม่รู้ตัวว่ากำลังสร้างความอึดอัด: พูดจาขวานผ่าซากแล้วคิดว่าตัวเองเป็นคนตรงไปตรงมา ทั้งที่จริงคือขาดทักษะทางสังคม

ทำไมสมองถึงแสดงออกมาชelนี้ มีสาเหตุมาจากอะไรบ้าง

ในทางการแพทย์ พฤติกรรมเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ แต่มักมีความเกี่ยวข้องกับการทำงานของสมองส่วนหน้า (Prefrontal Cortex) ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมการยับยั้งชั่งใจและการประเมินสถานการณ์ทางสังคม นอกจากนี้ ประสบการณ์ในวัยเด็ก การเลี้ยงดูที่ขาดการฝึกฝนการเข้าสังคม หรือแม้กระทั่งภาวะทางอารมณ์บางอย่าง เช่น โรคซึมเศร้า วิตกกังวล หรือกลุ่มอาการแอสเพอร์เกอร์ ก็สามารถทำให้ความสามารถในการอ่านทางสังคมลดลงได้เช่นกัน

วิธีปรับตัวและฝึกฝน เพื่อพัฒนาทักษะทางอารมณ์และสังคมให้ดีขึ้น

ข่าวดีคือ ทักษะเหล่านี้ไม่ใช่สิ่งที่มีติดตัวมาแล้วเปลี่ยนไม่ได้ สมองของเรามีความยืดหยุ่นสูง หากตั้งใจฝึกฝนอย่างสม่ำเสมอ:

• หัดฟังให้มากกว่าพูด: ก่อนจะออกความเห็น ให้ลองเงียบแล้วสังเกตสีหน้าท่าทางของคู่สนทนาก่อน
• เอาใจเขามาใส่ใจเรา: ลองจินตนาการว่าถ้าเราเป็นเขาในสถานการณ์นั้น เราจะรู้สึกอย่างไร
• ขอฟีดแบ็กจากคนสนิท: เปิดใจรับฟังเสียงสะท้อนจากคนรอบข้างว่าเรามีจุดไหนที่ต้องปรับปรุง โดยไม่ใช้อารมณ์ปกป้องตัวเอง
• ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ: หากรู้สึกว่าความสัมพันธ์พังทลายลงเรื่อยๆ การพบจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยาเพื่อทำกระบวนการจิตบำบัด จะช่วยเปิดมุมมองใหม่และปรับพฤติกรรมได้อย่างตรงจุด