ภัยเงียบหน้าร้อน: ความเสี่ยงจากภาวะช็อกเนื่องจากขาดน้ำ ที่หลายคนมองข้าม

ช่วงนี้อากาศบ้านเราเรียกว่าร้อนตับแลบ เดินออกไปแป๊บเดียวเหงื่อก็ท่วมตัวแล้ว หลายคนอาจจะคิดว่ากระหายน้ำก็แค่ดื่มน้ำแก้กระหายแล้วก็จบกันไป แต่ในฐานะหมอที่ตรวจคนไข้มาทุกวัน อยากบอกว่าเรื่องนี้อันตรายกว่าที่คิด โดยเฉพาะเวลาที่เราสูญเสียน้ำในร่างกายมากๆ จนเกิดความเสี่ยงจากภาวะช็อกเนื่องจากขาดน้ำ ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่อันตรายถึงชีวิตถ้าไม่รีบดูแลให้ทันเวลา

ร่างกายขาดน้ำนิดเดียว ทำไมถึงพาไป1ถึงขั้นช็อกได้?

เวลาที่เราเสียเหงื่อ ท้องเสีย หรืออาเจียน ร่างกายไม่ได้สูญเสียแค่น้ำเปล่าๆ แต่เราสูญเสียเกลือแร่ที่จำเป็นไปด้วย ลองนึกภาพตามง่ายๆ ว่าเลือดในร่างกายของเราเหมือนน้ำในแม่น้ำ ถ้าปริมาณน้ำลดลงจนแห้งขอด หัวใจซึ่งทำหน้าที่สูบฉีดเลือดไปเลี้ยงอวัยวะต่างๆ ก็ต้องทำงานหนักขึ้น แรงดันเลือดตกลงฮวบฮาบ

พอบริเวณสมอง หัวใจ และไต ไม่ได้รับเลือดและออกซิเจนไปเลี้ยงอย่างเพียงพอ ระบบต่างๆ ในร่างกายก็จะเริ่มรวน และเข้าสู่ภาวะช็อกในที่สุด ซึ่งหากปล่อยไว้นานเกินไป อวัยวะสำคัญจะเริ่มล้มเหลวทีละอย่าง

สัญญาณเตือนแบบไหน ที่แปลว่าร่างกายกำลังส่งเสียงขอความช่วยเหลือ?

ก่อนที่อาการจะลุกลามจนช็อกหมดสติ ร่างกายมักจะส่งสัญญาณเตือนภัยล่วงหน้าเสมอ มาดูกันว่ามีอาการอะไรบ้างที่เราไม่ควรปล่อยผ่าน

• กระหายน้ำรุนแรงมาก ปากแห้ง คอแห้ง ผิวหนังแห้งตึง
• รู้สึกวิงเวียนศีรษะ หน้ามืดเวลาเปลี่ยนท่าทาง
• ปัสสาวะน้อยลงผิดปกติ และน้ำปัสสาวะมีสีเหลืองเข้มจัด
• อ่อนเพลีย ไม่มีแรง สมองตื้อ คิดอะไรไม่ค่อยออก
• หัวใจเต้นเร็วและหายใจหอบถี่กว่าปกติ

ใครบ้างที่เสี่ยงอันตรายมากกว่าคนอื่น?

แม้ว่าใครก็สามารถเผชิญกับความเสี่ยงจากภาวะช็อกเนื่องจากขาดน้ำได้ทั้งหมด แต่มีกลุ่มคนบางกลุ่มที่ร่างกายปรับตัวได้ช้าและเปราะบางเป็นพิเศษ ได้แก่

• ผู้สูงอายุ: มักจะรู้สึกกระหายน้ำลดลงตามวัย บางคนลืมดื่มน้ำจนกระทั่งร่างกายขาดน้ำรุนแรง
• เด็กเล็ก: มีอัตราการเผาผลาญสูงและน้ำหนักตัวน้อย ทำให้สูญเสียของเหลวได้เร็วกว่าผู้ใหญ่มาก
• คนทำงานกลางแจ้งหรือนักกีฬา: เสียเหงื่อปริมาณมากในเวลาอันสั้น
• ผู้ป่วยที่มีอาการท้องเสียหรืออาเจียนเรื้อรัง: สูญเสียน้ำและเกลือแร่ออกทางระบบทางเดินอาหารอย่างรวดเร็ว

วิธีรับมือและป้องกันเบื้องต้นให้ปลอดภัย

การป้องกันย่อมดีกว่าการมารักษาทีหลัง หากรู้ตัวว่าต้องออกไปเจอแดดจัด หรือมีอาการท้องเสีย สิ่งที่เราควรปฏิบัติมีดังนี้

ดื่มน้ำให้ฉลาด ไม่ใช่แค่ดื่มให้เยอะ

การดื่มน้ำเปล่าสะอาดคือสิ่งที่ดีที่สุด แต่ถ้าเสียเหงื่อมากๆ หรือท้องเสีย การดื่มเกลือแร่ (ORS) จะช่วยทดแทนโซไวลด์และแร่ธาตุที่สูญเสียไปได้ดีกว่าน้ำเปล่าธรรมดา หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนหรือแอลกอฮอล์ เพราะจะยิ่งขับน้ำออกจากร่างกายมากขึ้นไปอีก

อาการแบบไหนที่ต้องหามส่งโรงพยาบาลทันที?

หากพบว่าคนใกล้ตัวมีอาการเหล่านี้ ห้ามรอให้ดื่มน้ำเองเด็ดขาด ต้องรีบพาไปพบแพทย์ห้องฉุกเฉินโดยด่วน

• ซึมมาก ปลุกไม่ค่อยตื่น หรือสับสนพูดไม่รู้เรื่อง
• หายใจหอบลึก ชีพจรเต้นเร็วและเบามากจนแทบจับไม่ได้
• ไม่ปัสสาวะเลยติดต่อกันหลายชั่วโมง
• หมดสติหรือชัก

ภาวะขาดน้ำไม่ใช่เรื่องไกลตัวและไม่ได้อันตรายน้อยไปกว่าโรคอื่นๆ การสังเกตตัวเองและคนในครอบครัว ดื่มน้ำให้เพียงพอในแต่ละวัน โดยเฉพาะในช่วงที่อากาศร้อนจัด จะช่วยลดความเสี่ยงอันตรายเหล่านี้ได้อย่างแน่นอน