ลูกป่วยแล้วไม่ยอมกินข้าวไม่ยอมกินนม: รับมืออย่างไรดีเมื่อลูกงอแงไม่อ้าปาก?

เวลาลูกน้อยไม่สบาย สิ่งที่มักจะตามมาและสร้างความกังวลใจให้คุณพ่อคุณแม่มากที่สุดคงหนีไม่พ้นเรื่องการกิน ลูกปฏิเสธทั้งข้าว ทั้งนม หรือแม้แต่น้ำเปล่าก็แทบไม่ยอมแตะ ยิ่งเห็นลูกผอมลง แรงไม่มี หน้าตาอิดโรย ยิ่งทำให้คนเป็นพ่อเป็นแม่อดเครียดไม่ได้

ในฐานะหมอเด็ก ผมเข้าใจความรู้สึกนี้ดีครับ การที่เด็กป่วยแล้วไม่อยากอาหารเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ตามธรรมชาติ และมีเหตุผลทางการแพทย์รองรับ วันนี้เรามาทำความเข้าใจกันว่าทำไมลูกถึงเมินอาหารเวลาป่วย และเราจะมีวิธีรับมืออย่างไรโดยที่ไม่ต้องใช้วิธีบังคับจนกลายเป็นสงครามบนโต๊ะอาหาร

ทำไมลูกถึงส่ายหน้าหนีอาหารทุกครั้งที่ป่วย?

เวลาที่ร่างกายเด็กต่อสู้กับเชื้อโรค ไม่ว่าจะเป็นไข้หวัด ท้องเสีย หรือมือเท้าปาก ระบบภูมิคุ้มกันจะหลั่งสารที่เรียกว่า ไซโตไคน์ ออกมา ซึ่งสารตัวนี้แหละครับที่ไปกดความอยากอาหาร ทำให้ลูกรู้สึกเบื่ออาหารโดยอัตโนมัติ

นอกจากนี้ อาการเจ็บป่วยยังมีส่วนทำให้การกินเป็นเรื่องทรมานสำหรับเขา เช่น เจ็บคอจากการอักเสบ แน่นจมูกจนหายใจไม่ออกเวลาดูดนม ปวดท้อง หรือมีแผลในปาก การกลืนอะไรลงไปจึงกลายเป็นความเจ็บปวดที่เขาไม่อยากเผชิญ ร่างกายของเขาแค่ต้องการพักผ่อนและใช้พลังงานไปกับการรักษาตัวเองมากกว่าการย่อยอาหาร

ช่วงวันแรกๆ ที่ลูกป่วย: ปล่อยให้เขาพักแล้วเน้นเรื่องน้ำแทน

ในช่วงสองสามวันแรกของการเจ็บป่วย หากลูกไม่ยอมกินข้าวเลยแต่ยังพอดื่มน้ำหรือนมได้บ้าง คุณพ่อคุณแม่ไม่ต้องตกใจจนเกินไปครับ สิ่งสำคัญที่สุดในช่วงนี้ไม่ใช่สารอาหารครบถ้วน แต่คือการป้องกันไม่ให้ร่างกายขาดน้ำ

ลองใช้วิธีจิบน้ำบ่อยๆ ทีละน้อย แทนการให้ดื่มทีละมากๆ หรือถ้าลูกกินนมได้ ก็ให้เพิ่มความถี่ในการให้นมมื้อเล็กๆ แทนการบังคับให้กินปริมาณเท่าเดิมในมื้อใหญ่ การได้สารน้ำเพียงพอจะช่วยให้ไข้ลดลงเร็วขึ้นและร่างกายฟื้นตัวได้ดีกว่าบังคับให้กินข้าวแล้วอาเจียนออกมา

เทคนิคปรับเมนูอาหารให้อ่อนโยนและกลืนง่าย

พอเข้าสู่ช่วงที่ลูกเริ่มอยากอาหารบ้าง แต่คออาจจะยังเจ็บหรือปากยังระบม การเลือกอาหารจึงต้องเปลี่ยนจากเดิม อาหารแข็งๆ หรือมีรสจัดควรหลีกเลี่ยงไปก่อน

• เน้นอาหารรสจืดและอ่อนนุ่ม: ข้าวต้มอุ่นๆ ซุปใส เต้าหู้ไข่ หรือไขตุ๋น จะช่วยให้กลืนง่ายไม่ระคายคอ
• ปรับอุณหภูมิอาหาร: อาหารที่อุ่นกำลังดีหรือค่อนข้างเย็น เช่น โยเกิร์ต ไอศกรีมผลไม้แท้ๆ หรือนมแช่เย็น จะช่วยลดอาการอักเสบและบรรเทาความเจ็บในช่องปากได้ดี
• แบ่งมื้อให้เล็กลง: จากเดิมกินวันละสามมื้อ อาจเปลี่ยนเป็นมื้อเล็กๆ วันละห้าถึงหกมื้อ เพื่อไม่ให้ลูกรู้สึกอึดอัดเวลามองเห็นจานอาหารพูนๆ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่แปลว่าลูกขาดน้ำและต้องไปหาหมอ?

การที่ลูกไม่ยอมกินอะไรเลยหลายมื้ออาจทำให้คุณพ่อคุณแม่ใจคอไม่ดี ลองสังเกตสัญญาณเหล่านี้ดูครับว่าเป็นสัญญาณเตือนที่ต้องรีบพาไปพบแพทย์หรือไม่

• ปัสสาวะน้อยลงมาก หรือไม่ได้ปัสสาวะเลยติดต่อกันเกินหกชั่วโมง
• เวลา ร้องไห้ไม่มีน้ำตา ปากแห้งและผิวแห้งตึง
• ซึมมาก ปลุกตื่นยาก หรือหายใจหอบแรง
• มีอาการอาเจียนพุ่งทุกครั้งที่พยายามป้อนน้ำหรือนม

หากมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย แสดงว่าลูกอาจมีภาวะขาดน้ำ ซึ่งจำเป็นต้องได้รับสารน้ำทางหลอดเลือดดำที่โรงพยาบาลครับ

ความใจเย็นและการไม่บังคับคือยาวิเศษที่สุด

ท้ายที่สุดแล้ว ช่วงที่ลูกป่วยเป็นช่วงเวลาชั่วคราว น้ำหนักที่ลดลงไปนิดหน่อยในช่วงสั้นๆ สามารถกลับมาเพิ่มขึ้นได้หลังจากที่เขาหายดีแล้ว สิ่งที่อยากฝากไว้คือ พยายามอย่าใช้ความโกรธ การบังคับ หรือการขู่เข็ญเพื่อให้ลูกกิน เพราะจะทำให้ลูกฝังใจและกลัวการกินอาหารไปอีกนาน คอยกอดปลอบ ประคับประคอง และให้เขาได้กินตามที่ร่างกายเขาไหว เมื่ออาการป่วยดีขึ้น ความอยากอาหารตามธรรมชาติก็จะกลับมาเองครับ