ลูกอ้วนเกินไปหรือเปล่า? มาเข้าใจภาวะโภชนาการเกินและโรคอ้วนในเด็กก่อนสาย

ช่วงนี้เวลาคุณพ่อคุณแม่พาเจ้าตัวเล็กมาตรวจที่คลินิก ผมมักจะได้ยินคำถามบ่อยๆ ว่า ทำไมลูกดูอวบอ้วนขึ้นเรื่อยๆ ทั้งที่ก็กินข้าวปกติ หรือบางท่านอาจจะคิดว่าเป็นเรื่องปกติของเด็ก เดี๋ยวโตขึ้นก็ยืดตัวสูงไปเอง แต่ในฐานะหมอเด็ก ผมอยากชวนมาลองดูกันใหม่ครับ เพราะภาวะโภชนาการเกินและโรคอ้วนในเด็กในปัจจุบัน ไม่ใช่แค่เรื่องความน่ารักน่าชังอีกต่อไป แต่มันคือปัญหาสุขภาพที่แอบซ่อนโรคเรื้อรังไว้มากมาย

ลูกเราเข้าข่ายอ้วนหรือยัง? วิธีสังเกตง่ายๆ แบบที่คุณพ่อคุณแม่ทำเองได้ที่บ้าน

หลายคนมักใช้สายตาคาดเดา ซึ่งบางทีก็คลาดเคลื่อนได้ง่ายครับ ทางการแพทย์เราจะดูจากกราฟแสดงเกณฑ์อ้างอิงการเจริญเติบโต โดยเทียบน้ำหนักกับส่วนสูง หรือใช้เกณฑ์ดัชนีมวลกาย หรือ BMI ตามช่วงอายุ หากลูกรักมีน้ำหนักเกินเกณฑ์มาตรฐาน หรือกราฟพุ่งทะยานขึ้นไปอยู่ในโซนสีแดง นั่นแปลว่าเราต้องเริ่มหันมามองเรื่องอาหารการกินและการใช้ชีวิตของลูกอย่างจริงจังแล้วครับ

ทำไมเด็กสมัยนี้ถึงน้ำหนักเกินง่ายจัง? เจาะลึกสาเหตุที่ซ่อนอยู่หลังจานอาหารและหน้าจอ

สาเหตุหลักไม่ได้มาจากพันธุกรรมเพียงอย่างเดียวครับ แต่เปลี่ยนไปตามวิถีชีวิตยุคใหม่ ลองมาดูกันว่ามีอะไรบ้าง:

• อาหารแปรรูปและน้ำตาลแฝง: ขนมกรุบกรอบ น้ำอัดลม ชานมไข่มุก หรืออาหารฟาสต์ฟู้ดที่มีไขมันสูงและรสชาติถูกปากเด็กๆ
• พฤติกรรมการกินตามใจ: การกินไปดูโทรศัพท์ไป ทำให้สมองไม่รับรู้สัญญาณความอิ่ม กินเพลินจนเกินปริมาณที่ร่างกายต้องการ
• ติดหน้าจอ ขยับร่างกายน้อยลง: เวลาส่วนใหญ่หมดไปกับการเล่นไอแพดหรือดูการ์ตูน ขาดการวิ่งเล่นออกกำลังกายกลางแจ้งที่ช่วยเผาผลาญพลังงาน
• การนอนดึก: เด็กที่นอนน้อย ฮอร์โมนที่ควบคุมความหิวและความอิ่มจะทำงานผิดเพี้ยน ทำให้ตื่นมาอยากกินของหวานหรือแป้งมากกว่าปกติ

ปล่อยไว้ไม่ลด อันตรายกว่าที่คิดเมื่อโรคผู้ใหญ่เริ่มมาเยือนเด็ก

ความอ้วนในเด็กไม่ได้ส่งผลแค่รูปร่างที่ทำให้ขาดความมั่นใจนะครับ แต่ไขมันส่วนเกินที่สะสมอยู่ตามอวัยวะภายในกำลังส่งผลกระทบต่อร่างกายในระยะยาว โรคที่เราเคยคิดว่าเป็นเรื่องของคนแก่ เช่น โรคความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง เบาหวานชนิดที่ 2 หรือแม้แต่ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น เริ่มพบในเด็กอ้วนอายุน้อยลงเรื่อยๆ นอกจากนี้ยังมีเรื่องของข้อต่อกระดูกที่ต้องแบกรับน้ำหนักมากเกินไป ทำให้ปวดเข่าและเดินได้ไม่คล่องตัว

ปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตอย่างไรให้ลูกผอมลงแบบสุขภาพดีโดยไม่ต้องอดอาหาร

หลักการดูแลเด็กที่มีภาวะโภชนาการเกินและโรคอ้วนในเด็กไม่ใช่การบังคับให้ลูกอดอาหารเด็ดขาดครับ เพราะเด็กกำลังอยู่ในวัยเจริญเติบโต สิ่งที่เราต้องทำคือการปรับพฤติกรรมทั้งครอบครัว:

• เปลี่ยนตู้เย็นที่บ้านใหม่: ลดการตุนขนมกรุบกรอบและน้ำหวานในบ้าน เปลี่ยนเป็นผลไม้รสไม่หวานจัด ถั่ว หรือนมจืดไขมันต่ำ
• ชวนกันขยับร่างกาย: เปลี่ยนเวลาหน้าจอให้เป็นเวลาทำกิจกรรมร่วมกัน เช่น ปั่นจักรยาน เดินเล่นในสวนสาธารณะ หรือชวนกันทำงานบ้าน
• ปรับสัดส่วนในจานอาหาร: เน้นผักสดโปรตีนดี ลดแป้งขัดขาวและของทอดของมันลง ค่อยๆ ลดทีละน้อยเพื่อให้ลูกปรับตัวได้
• เป็นต้นแบบที่ดี: เด็กเรียนรู้จากการเห็น ถ้าคุณพ่อคุณแม่กินอาหารที่มีประโยชน์และออกกำลังกายสม่ำเสมอ ลูกก็จะทำตามโดยไม่ต้องบังคับ

การดูแลเด็กอ้วนต้องอาศัยความเข้าใจ ความรัก และความอดทนจากคนในครอบครัวครับ ไม่ต้องกดดันให้เขาลดน้ำหนักฮวบฮาบ แค่ประคับประคองให้เขามีน้ำหนักคงที่ในขณะที่ส่วนสูงเพิ่มขึ้นตามวัย ร่างกายของเขาก็จะค่อยๆ สมส่วนและมีสุขภาพแข็งแรงเติบโตไปพร้อมกับรอยยิ้มครับ