การดูแลแผลกดทับในผู้ป่วยติดเตียง: เรื่องใหญ่ที่คนดูแลต้องรู้

เวลาที่ต้องรับหน้าที่ดูแลคนในครอบครัวที่ต้องนอนอยู่บนเตียงนานๆ สิ่งหนึ่งที่หมอมักจะเจอและสร้างความกังวลใจให้ญาติเสมอคือเรื่องแผลกดทับ แผลพวกนี้เกิดขึ้นค่อนข้างง่ายแต่หายยากมากๆ ถ้าเราไม่รู้หลักการดูแลที่ถูกต้องตั้งแต่แรก เริ่มจากความเข้าใจก่อนว่าแผลพวกนี้เกิดจากอะไร ทำไมมันถึงน่ากลัว และเราจะช่วยคนที่เรารักไม่ให้ต้องเผชิญกับความเจ็บปวดนี้ได้อย่างไร

ทำไมผู้ป่วยติดเตียงถึงเป็นแผลกดทับได้ง่ายจัง?

สาเหตุหลักมาจากเรื่องง่ายๆ อย่างแรงกดทับครับ ลองนึกภาพตามเวลาที่เรานอนทับแขนตัวเองนานๆ สักสิบนาที เรายังรู้สึกชาและปวดใช่ไหมครับ ทีนี้ลองนึกถึงผู้ป่วยที่ขยับตัวไม่ได้เลย น้ำหนักตัวของเขาจะกดทับลงไปที่ผิวหนังและเนื้อเยื่อส่วนที่อยู่ติดกับที่นอนตลอดเวลา เลือดก็เลยไหลเวียนมาเลี้ยงบริเวณนั้นไม่ได้ พอเซลล์ผิวหนังขาดเลือดและออกซิเจนเป็นเวลานาน เนื้อเยื่อตรงนั้นก็จะเริ่มตาย กลายเป็นแผลกดทับที่ลามลึกได้อย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะบริเวณที่เป็นปุ่มกระดูก เช่น สะโพก ก้นกบ ส้นเท้า หรือข้อศอก

พลิกตัวบ่อยแค่ไหนถึงจะพอ? เทคนิคป้องกันที่ได้ผลจริง

หัวใจสำคัญที่สุดของการจัดการเรื่องนี้คือการป้องกันไม่ให้เกิดแผลตั้งแต่แรก หมอแนะนำให้ใช้กฎเหล็กเรื่องการเปลี่ยนท่าทาง

• พลิกตัวทุกๆ 2 ชั่วโมง: ตั้งนาฬิกาปลุกเตือนเลยครับ ไม่ให้ผู้ป่วยนอนท่าเดิมนานเกินไป การพลิกตัวสลับตะแคงซ้าย นอนหงาย และตะแคงขวา จะช่วยกระจายน้ำหนักไม่ให้กดทับที่เดิมซ้ำๆ
• ใช้อุปกรณ์เสริมช่วยลดแรงกด: ที่นอนลมหรือเบาะลมสำหรับผู้ป่วยติดเตียงช่วยได้มากจริงๆ เพราะมันจะสลับความนุ่มและยุบตัวอัตโนมัติ ช่วยลดจุดกดทับได้ดีเยี่ยม
• ระวังเรื่องความอับชื้น: เหงื่อ ปัสสาวะ หรืออุจจาระ ทำให้ผิวหนังเปื่อยยุ่ยและเกิดแผลได้ง่ายขึ้น ต้องหมั่นตรวจเช็คและทำความสะอาดผิวหนังให้แห้งอยู่เสมอ

วิธีทำแผลกดทับที่บ้าน แบบเข้าใจง่ายและปลอดภัย

ถ้าเกิดแผลขึ้นมาแล้ว การทำความสะอาดแผลเป็นเรื่องที่ต้องทำด้วยความระมัดระวังเป็นพิเศษ เพื่อไม่ให้แผลติดเชื้อลุกลามใหญ่โต

ล้างแผลอย่างไรไม่ให้เนื้อเยื่อบอบช้ำ

ให้ใช้น้ำเกลือล้างแผล (Normal Saline) ในการทำความสะอาด หลีกเลี่ยงการใช้แอลกอฮอล์หรือไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์เช็ดแผลโดยตรง เพราะน้ำยาพวกนั้นจะไปทำลายเซลล์เนื้อเยื่อใหม่ที่กำลังสร้างตัวขึ้นมา ทำให้แผลหายช้าลงไปอีก ซับแผลให้แห้งเบาๆ ด้วยผ้าก๊อซสะอาด

เลือกใช้อุปกรณ์ปิดแผลให้เหมาะกับระยะของแผล

แผลแต่ละระยะต้องการการดูแลต่างกัน แผลตื้นๆ อาจใช้แผ่นแปะไฮโดรคอลลอยด์ที่ช่วยดูดซับของเหลวและสร้างความชุ่มชื้นให้แผลหายไวขึ้น แต่ถ้าแผลลึกและมีหนอง การใช้ผ้าก๊อซชุบน้ำเกลือปิดแผลและเปลี่ยนบ่อยๆ ตามแพทย์สั่งจะเหมาะสมกว่า

สัญญาณเตือนแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้ ต้องรีบพาไปหาหมอ

แม้เราจะพยายามดูแลอย่างเต็มที่แล้ว แต่บางครั้งแผลก็อาจเกิดการติดเชื้อได้ สัญญาณที่ต้องสังเกตให้ดีคือ รอบๆ แผลเริ่มแดงลามใหญ่ขึ้น มีอาการบวมร้อน กลิ่นเหม็นรุนแรง หรือมีหนองสีเขียวเหลืองไหลออกมา และถ้าผู้ป่วยเริ่มมีไข้ร่วมด้วย แสดงว่าการติดเชื้อเริ่มกระจายเข้าสู่กระแสเลือดแล้ว แบบนี้รอไม่ได้ ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันทีครับ

การดูแลผู้ป่วยที่มีแผลกดทับต้องอาศัยทั้งความอดทนและความเข้าใจ หมอขอเป็นกำลังใจให้ทุกคนที่กำลังทำหน้าที่ดูแลคนในครอบครัวนะครับ ความใส่ใจและสม่ำเสมอของเรานี่แหละคือยาที่ดีที่สุดที่จะช่วยให้แผลหายและผู้ป่วยกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นได้