ทำไมหลอดเลือดเราถึงแข็งตัว? ไขความลับความเสื่อมของหลอดเลือดแดงและความยืดหยุ่นที่ลดลง

ลองจินตนาการถึงสายยางรดน้ำต้นไม้ที่เริ่มกรอบ

เวลาหมอตรวจคนไข้ในคลินิก หลายคนมักกังวลเรื่องไขมันอุดตัน แต่จริงๆ แล้วยังมีอีกเรื่องที่สำคัญไม่แพ้กัน นั่นคือเรื่องของ ความเสื่อมของหลอดเลือดแดงและความยืดหยุ่นของผนังหลอดเลือดที่ลดลง ลองนึกภาพสายยางรดน้ำต้นไม้ที่ใช้มานานหลายปีครับ จากที่เคยนิ่ม ยืดหยุ่นได้ดี พอเวลาผ่านไปมันกลับแข็ง กรอบ และเปราะง่าย หลอดเลือดในร่างกายเราก็เช่นกัน เมื่อเราอายุมากขึ้น ผนังหลอดเลือดที่เคยยืดหยุ่นได้ดีเพื่อรองรับแรงดันเลือด ก็จะเริ่มสูญเสียความสามารถนี้ไป ทำให้หัวใจต้องทำงานหนักขึ้นในการสูบฉีดเลือดไปเลี้ยงส่วนต่างๆ

กลไกที่ทำให้หลอดเลือดสูญเสียความยืดหยุ่น

ร่างกายเรามีการปรับตัวตามธรรมชาติครับ หลอดเลือดแดงปกติจะมีชั้นกล้ามเนื้อและอิลาสติน (Elastin) ที่คอยช่วยขยายและหดตัว แต่เมื่อเวลาผ่านไปเกิดปัจจัยต่างๆ เข้ามากระทบ ดังนี้:

• การสะสมของคอลลาเจนที่ผิดปกติ: ผนังหลอดเลือดจะมีการสร้างเส้นใยที่แข็งกระด้างขึ้นมาแทนที่ส่วนที่ยืดหยุ่น
• การอักเสบเรื้อรัง: เมื่อมีสารพิษจากควันบุหรี่ หรือน้ำตาลในเลือดที่สูงเกินไปมาสัมผัสผนังหลอดเลือดบ่อยครั้ง จะทำให้เกิดการอักเสบและเกิดแผลเป็นที่ผนังหลอดเลือด
• การสะสมของหินปูน: ในระยะยาว แคลเซียมจะเข้าไปเกาะตามผนังหลอดเลือด ทำให้หลอดเลือดแข็งตัวเหมือนก้อนหิน ส่งผลให้ไม่สามารถขยายตัวตามจังหวะการเต้นของหัวใจได้

สัญญาณเตือนว่าหลอดเลือดเริ่มส่งสัญญาณแย่

หลายคนอาจจะยังไม่รู้ตัวเพราะอาการเหล่านี้มักมาแบบค่อยเป็นค่อยไปครับ สัญญาณที่หมออยากให้สังเกตมีดังนี้:

• ค่าความดันโลหิตตัวบนสูงขึ้นเรื่อยๆ ขณะที่ตัวล่างอาจดูปกติหรือไม่ต่างกันมาก
• รู้สึกเหนื่อยง่ายกว่าปกติเวลาออกแรง เพราะหัวใจต้องบีบตัวแรงขึ้นเพื่อเอาชนะความแข็งของหลอดเลือด
• อาการบวมที่ขาหรือมือบ่อยครั้งโดยไม่ทราบสาเหตุ

วิธีชะลอความเสื่อมและรักษาความยืดหยุ่นให้หลอดเลือด

การจะย้อนวัยให้หลอดเลือดเป็นเรื่องที่ทำได้ครับ แม้เราจะหยุดอายุไม่ได้ แต่เราสามารถลดอัตราความเสื่อมได้ด้วยวิธีเหล่านี้:

• คุมระดับน้ำตาลและไขมันในเลือด: น้ำตาลที่สูงเป็นตัวการสำคัญที่ทำให้ผนังหลอดเลือดเกิดการอักเสบและแข็งตัวเร็วขึ้น
• เลิกบุหรี่โดยเด็ดขาด: สารพิษในบุหรี่คือศัตรูหมายเลขหนึ่งที่ทำลายความยืดหยุ่นของผนังหลอดเลือดโดยตรง
• ออกกำลังกายแบบคาร์ดิโอ: การวิ่ง เดินเร็ว หรือว่ายน้ำ ช่วยกระตุ้นให้หลอดเลือดสร้างสารไนตริกออกไซด์ (Nitric Oxide) ซึ่งช่วยให้ผนังหลอดเลือดผ่อนคลายและยืดหยุ่นได้ดีขึ้น
• ทานผักผลไม้ที่มีสารต้านอนุมูลอิสระ: วิตามินและแร่ธาตุจากธรรมชาติช่วยลดการอักเสบที่ผนังหลอดเลือดได้เป็นอย่างดี

เมื่อไหร่ที่ควรมาปรึกษาหมอ?

หากคุณตรวจสุขภาพประจำปีแล้วพบว่าค่าความดันโลหิตเริ่มสูงขึ้นต่อเนื่อง หรือมีประวัติครอบครัวเป็นโรคหัวใจและหลอดเลือด การตรวจประเมินความยืดหยุ่นของหลอดเลือดหรือการตรวจคัดกรองหลอดเลือดหัวใจเป็นเรื่องที่แนะนำให้ทำครับ การรู้ทันตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยให้เราปรับพฤติกรรมก่อนที่หลอดเลือดจะสูญเสียความยืดหยุ่นไปมากกว่านี้ครับ