จัดการความเครียดและอารมณ์ไม่ไหว ทำไมบางทีเราถึงรู้สึกเหมือนระเบิดตัวเอง

หลายคนเดินเข้ามานั่งคุยกับหมอที่ห้องตรวจ พร้อมกับคำถามที่ว่า ทำไมช่วงนี้ถึงหงุดหงิดง่ายเหลือเกิน เรื่องนิดเรื่องหน่อยก็พาลให้อารมณ์เสีย หรือบางทีก็รู้สึกแน่นหน้าอก นอนไม่หลับ สมองตื้อคิดอะไรไม่ออก พอมานั่งไล่เรียงดูก็พบว่าต้นตอมาจากความเครียดสะสมในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องงาน เรื่องเงิน หรือความสัมพันธ์

ความเครียดไม่ใช่เรื่องแปลก และในระดับที่พอดีมันอาจเป็นแรงผลักดันให้เราทำงานสำเร็จ แต่เมื่อไหร่ก็ตามที่เราเริ่มมีปัญหาการจัดการความเครียดและการควบคุมอารมณ์ไม่ได้ปล่อยให้มันเรื้อรัง ร่างกายและจิตใจก็จะเริ่มส่งสัญญาณเตือนภัยออกมาผ่านอาการทางกาย เช่น ปวดหัวไมเกรน กรดไหลย้อน หรือใจสั่นโดยไม่มีสาเหตุ

เข้าใจกลไกสมอง เมื่อความเครียดเข้าควบคุมร่าง

เวลาที่เราเจอเรื่องกดดัน สมองส่วนอะมิกดาลา (Amygdala) ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมอารมณ์และการเอาตัวรอดจะทำงานทันที มันจะสั่งให้ร่างกายหลั่งฮอร์โมนความเครียดอย่างคอร์ติซอลและอะดรีนาลีนออกมา เพื่อเตรียมพร้อมสู้หรือหนี

ปัญหาคือ ในชีวิตยุคปัจจุบัน เราไม่ได้เจอเสือวิ่งไล่เหมือนบรรพบุรุษ แต่เราเจออีเมลจากหัวหน้า เจ้านายตามงาน หรือปัญหาหนี้สิน ซึ่งเป็นความเครียดเรื้อรังที่ไม่ได้ใช้พลังงานทางกาย สมองส่วนคิดวิเคราะห์หรือ Prefrontal Cortex จึงถูกปิดกั้นชั่วคราว ทำให้เราตัดสินใจอะไรแย่ๆ พูดจาทำร้ายคนใกล้ตัว หรือควบคุมอารมณ์ตัวเองไม่ได้เหมือนตอนปกติ

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าเรากำลังรับมือไม่ไหว

บางคนคิดว่าความเครียดเป็นเรื่องปกติจนชินชา แต่ถ้าร่างกายและจิตใจเริ่มแสดงอาการเหล่านี้ แปลว่าเรากำลังมีปัญหาการจัดการความเครียดและการควบคุมอารมณ์ที่ต้องรีบหาทางแก้ไข

• ด้านอารมณ์: หงุดหงิดง่าย ร้องไห้ไม่มีสาเหตุ รู้สึกหมดไฟ หรือวิตกกังวลตลอดเวลา
• ด้านร่างกาย: ปวดตึง, นอนไม่หลับ หลับๆ ตื่นๆ, แน่นท้อง หรือภูมิคุ้มกันต่ำ ป่วยบ่อย
• ด้านพฤติกรรม: กินจุ, นอนไม่หลับ, หรือเผลอลงอารมณ์ใส่คนรอบข้างโดยไม่ตั้งใจ

วิธีปรับสมดุลสมองและจัดการอารมณ์แบบใช้งานได้จริง

หมอเข้าใจดีว่าเวลาคนบอกให้ปล่อยวาง มันพูดง่ายแต่ทำยาก ดังนั้นเรามาลองวิธีที่เป็นรูปธรรมและทำตามได้จริงในชีวิตประจำวันกันดีกว่า

หยุดคิดวนลูปด้วยเทคนิคดึงสติกลับมาที่ปัจจุบัน

เมื่อไหร่ที่รู้สึกว่าอารมณ์กำลังพุ่งสูง สมองเริ่มคิดวนไปวนมา ให้หยุดสิ่งที่ทำอยู่แล้วใช้เทคนิคประสาทสัมผัส 5 อย่าง มองรอบตัว หาสิ่งของสีฟ้า 3 อย่าง ฟังเสียงรอบตัว สัมผัสพื้นด้วยฝ่าเท้า วิธีนี้จะช่วยดึงสมองส่วนคิดวิเคราะห์ให้กลับมาทำงานแทนที่สมองส่วนอารมณ์ที่กำลังเดือดดาล

ปล่อยพลังงานความเครียดออกจากร่างกาย

ในเมื่อฮอร์โมนความเครียดถูกหลั่งออกมาเตรียมสู้หรือหนี การออกกำลังกาย เดินเร็ว หรือแม้แต่การสะบัดมือสะบัดเท้าแรงๆ สักสองนาที ก็ช่วยเผาผลาญฮอร์โมนเหล่านี้ทิ้งไปได้ ทำให้ร่างกายรู้สึกผ่อนคลายขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

เขียนระบายความรู้สึกไม่ต้องเก็บไว้คนเดียว

การเขียนไดอารี่ระบายความรู้สึกแย่ๆ ลงในกระดาษโดยไม่ต้องกังวลเรื่องภาษา เป็นวิธีปลดปล่อยสารพิษทางใจที่ทรงพลังมาก หรือถ้าไม่ไหว การปรึกษาคนใกล้ชิดที่ไว้ใจได้ หรือพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต ก็ไม่ใช่เรื่องน่าอายแต่มันคือการดูแลตัวเองขั้นพื้นฐาน

ความเครียดเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตที่เราอาจหลีกเลี่ยงไม่ได้ร้อยเปอร์เซ็นต์ แต่เราเลือกได้ว่าจะยอมให้มันครอบงำชีวิต หรือจะเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมและจัดการมันอย่างเข้าใจ ค่อยๆ เริ่มทีละนิด อย่ากดดันตัวเองเพิ่มขึ้นกว่าเดิมอีกเลย