แผลเรื้อรังจากโรคหลอดเลือดส่วนปลาย: ทำไมไม่ยอมหายสักทีและต้องดูแลอย่างไร

เวลาที่เห็นแผลที่เท้าหรือขาของคนในครอบครัว แล้วพบว่าผ่านมาเป็นสัปดาห์หรือเป็นเดือนแต่แผลก็ยังไม่ยอมแห้งสนิทเสียที หลายคนมักจะคิดว่าเป็นเพราะอายุมากหรือผิวหนังฟื้นตัวช้า แต่ในมุมมองของแพทย์ แผลที่ไม่ยอมหายเหล่านี้มักจะมีต้นเหตุที่ลึกซึ้งกว่านั้น โดยเฉพาะปัญหาเรื่องระบบไหลเวียนโลหิตที่ไปเลี้ยงบริเวณปลายเท้าไม่เพียงพอ ซึ่งเราเรียกภาวะนี้ว่าโรคหลอดเลือดส่วนปลายตีบตัน

สัญญาณเตือนภัยที่บอกว่าแผลเรื้อรังนี้มาจากปัญหาหลอดเลือด

การสังเกตลักษณะของแผลและอาการรอบข้างเป็นก้าวแรกที่สำคัญมากในการรักษา แผลที่เกิดจากโรคหลอดเลือดส่วนปลายมักจะไม่เหมือนแผลอุบัติเหตุทั่วไป มันมักจะเกิดขึ้นบริเวณปลายนิ้วเท้า ส้นเท้า หรือจุดที่ถูกแรงกดทับบ่อยๆ ขอบแแผลมักจะดูเรียบ สีผิวรอบแผลอาจจะซีด เย็น หรือออกม่วงคล้ำ และที่สำคัญคือคนไข้มักจะรู้สึกปวดมากเวลาที่ยกขาขึ้นสูง หรือปวดตุบๆ ที่น่องเวลาเดิน ซึ่งอาการปวดเหล่านี้มักจะดีขึ้นได้เมื่อหยุดพักและห้อยขาลงต่ำ

เมื่อเลือดไปเลี้ยงไม่พอ ทำไมแผลถึงหายยากนัก?

ร่างกายของเราเวลามีแผลต้องการออกซิเจนและสารอาหารจำนวนมากเพื่อมาซ่อมแซมเนื้อเยื่อและสร้างเซลล์ผิวใหม่ เปรียบเสมือนการซ่อมถนนที่ต้องมีรถบรรทุกวัสดุก่อสร้างวิ่งเข้ามาตลอดเวลา แต่พอหลอดเลือดที่ขาตีบตันหรือตีบแคบลงจากคราบไขมันและหินปูน เปรียบเหมือนถนนสายหลักที่ถูกปิดซ่อม ทำให้เลือดซึ่งทำหน้าที่เป็นรถบรรทุกเสบียงวิ่งไปไม่ถึงปลายทาง เซลล์บริเวณแผลจึงขาดอาหารและออกซิเจน แผลก็เลยเน่าลุกลามและไม่ยอมปิดปากแผลเสียที

วิธีทำความสะอาดและดูแลแผลที่บ้านอย่างปลอดภัย

การดูแลแผลกลุ่มนี้ต้องอาศัยความพิถีพิถันเป็นพิเศษ เพราะผิวหนังรอบแเปราะบางและติดเชื้อง่าย หลักการสำคัญคือการรักษาความสะอาดโดยไม่ไปรบกวนเนื้อเยื่อที่กำลังสร้างตัวขึ้นใหม่

• ล้างแผลด้วยน้ำเกลือปราศจากเชื้อ: หลีกเลี่ยงการใช้แอลกอฮอล์หรือไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ที่มีฤทธิ์รุนแรง เพราะจะไปทำลายเนื้อเยื่อดีที่กำลังสมานแผล
• เลือกใช้วัสดุปิดแผลที่เหมาะสม: แผลที่ขาดเลือดต้องการความชื้นที่พอเหมาะเพื่อช่วยให้เซลล์ผิวเติบโตได้ดี ควรปรึกษาพยาบาลหรือแพทย์เรื่องการเลือกแผ่นปิดแผลที่ช่วยดูดซับน้ำเหลืองและป้องกันการติดเชื้อ
• ระวังแรงกดทับ: หากแผลอยู่ที่ฝ่าเท้าหรือส้นเท้า ต้องหาอุปกรณ์เสริมลดแรงกด เช่น รองเท้าเฉพาะโรค หรือที่รองส้นเท้า เพื่อไม่ให้แผลโดนน้ำหนักกดทับซ้ำซ้อน

ปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตเพื่อฟื้นฟูหลอดเลือดจากภายใน

การรักษาแต่ที่ตัวแแผลอย่างเดียวไม่เพียงพอ เราต้องแก้ที่ต้นเหตุของหลอดเลือดตีบด้วย

• ควบคุมโรคประจำตัว: ค่าน้ำตาลในเลือด ความดันโลหิต และไขมันในเลือดต้องอยู่ในเกณฑ์ที่แพทย์กำหนดอย่างเคร่งครัด เพราะโรคเหล่านี้คือตัวการหลักที่ทำให้ผนังหลอดเลือดเสื่อมเร็วขึ้น
• งดสูบบุหรี่เด็ดขาด: สารนิโคตินในบุหรี่ทำให้หลอดเลือดหดตัวอย่างรุนแรง ซึ่งเป็นศัตรูตัวฉกาจของคนที่เป็นโรคหลอดเลือดส่วนปลาย
• การออกกำลังกายตามคำแนะนำ: สำหรับผู้ป่วยบางราย การเดินสั้นๆ เท่าที่ไหวช่วยกระตุ้นการสร้างหลอดเลือดฝอยใหม่ แต่ต้องอยู่ในความดูแลของแพทย์เพื่อประเมินความปลอดภัยก่อน

อาการแบบไหนที่แปลว่าต้องรีบไปพบแพทย์โดยด่วน?

บางครั้งแผลเรื้อรังอาจลุกลามจนเกิดภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายถึงขั้นสูญเสียอวัยวะได้ หากสังเกตพบอาการเหล่านี้ควรรีบไปโรงพยาบาลทันทีโดยไม่ต้องรอให้ถึงนัด

• ผิวหนังบริเวณรอบแผลเริ่มเปลี่ยนเป็นสีดำคล้ำลามเป็นวงกว้าง
• มีไข้หนงสั่น หรือมีกลิ่นเหม็นรุนแรงจากแผล ซึ่งบ่งบอกถึงการติดเชื้อลุกลามในกระแสเลือด
• อาการปวดที่เท้าและขาเพิ่มความรุนแรงขึ้นอย่างฉับพลันจนทนไม่ไหว แม้จะไม่ได้ขยับตัวก็ตาม
• เท้าเย็นจัดจนสัมผัสไม่ได้ถึงชีพจรที่ข้อเท้า