เจาะลึกวิธีดูแลแผลเรื้อรังจากโรคหลอดเลือดส่วนปลาย: จากใจหมอถึงคนไข้

แผลเรื้อรังที่ไม่ยอมหายสักที อาจไม่ใช่แค่แผลธรรมดา

เวลาเจอคนไข้เดินเข้ามาที่ห้องตรวจแล้วบอกว่ามีแผลที่เท้าหรือขา รักษามาเป็นเดือนก็ไม่ดีขึ้นแถมยังขยายใหญ่ขึ้นเรื่อยๆ สิ่งแรกที่หมอมักจะนึกถึงเสมอคือ การดูแลแผลเรื้อรังจากโรคหลอดเลือดส่วนปลาย ซึ่งเป็นภาวะที่เลือดไปเลี้ยงที่ขาและเท้าไม่พอ ทำให้เนื้อเยื่อบริเวณนั้นขาดออกซิเจนและสารอาหาร เปรียบเสมือนต้นไม้ที่ขาดน้ำ ใบก็ย่อมเหี่ยวเฉาและตายได้ง่าย

โรคนี้ส่วนใหญ่เจอในผู้สูงอายุ ผู้ป่วยเบาหวาน หรือคนที่สูบบุหรี่จัด การที่เลือดไหลเวียนไม่ดีทำให้แผลที่เกิดจากอุบัติเหตุเล็กๆ น้อยๆ หรือแม้แต่รอยขีดข่วน กลายเป็นแผลเรื้อรังที่รักษายาก และอาจลุกลามจนน่ากลัวถ้าไม่รีบจัดการตั้งแต่เนิ่นๆ

เช็กสัญญาณเตือนแบบนี้หรือเปล่าที่แปลว่าหลอดเลือดที่ขาเริ่มตีบตัน

หลายคนไม่รู้ตัวว่าเป็นโรคนี้จนกระทั่งมีแผลเกิดขึ้นแล้ว จริงๆ ร่างกายส่งสัญญาณเตือนมานานแล้ว แต่เราอาจจะเผลอมองข้ามไป ลองสังเกตตัวเองดูว่ามีอาการเหล่านี้ไหม

• ปวดน่องหรือปวดขาเวลาเดินไกลๆ แต่พอพักแล้วหายปวดทันที
• เท้าเย็นกว่าปกติ สีผิวที่เท้าเริ่มซีดคล้ำ หรือผิวหนังดูเป็นมันเงา
• ขนที่ขาและเท้าร่วงลงอย่างเห็นได้ชัด
• ชีพจรที่หลังเท้าเบาลงมากหรือคลำไม่พบเลย
• เล็บเท้าหนาและเปราะผิดปกติ

หลักการดูแลแผลเรื้อรังจากโรคหลอดเลือดส่วนปลายให้ถูกวิธี

เมื่อเกิดแผลขึ้นมาแล้ว การทำแผลแบบเดิมๆ ที่บ้านอาจไม่เพียงพอ เพราะปัญหาหลักอยู่ที่เลือดไปไม่ถึงแผล การดูแลจึงต้องแบ่งออกเป็นสองส่วนหลักๆ คือการดูแลที่ตัวแผลและการฟื้นฟูหลอดเลือด

วิธีทำความสะอาดแผลเบื้องต้นที่ไม่ควรทำร้ายเนื้อเยื่อ

การล้างแผลควรใช้น้ำเกลือล้างแผลสะอาด (Normal Saline) เป็นหลัก หลีกเลี่ยงการใช้แอลกอฮอล์หรือไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์แรงๆ เพราะจะไปทำลายเซลล์เนื้อเยื่อที่กำลังพยายามสร้างขึ้นมาใหม่ ทำให้แผลหายช้าลงไปอีก ปิดแผลด้วยวัสดุที่เหมาะสมตามคำแนะนำของพยาบาลหรือแพทย์ ไม่ควรปล่อยให้แผลแห้งจนเกินไปหรือแฉะเกินไป

การควบคุมโรคประจำตัวหัวใจสำคัญที่ห้ามมองข้าม

ต่อให้ทำแผลดีแค่ไหน แต่ถ้าเบาหวาน ไขมันในเลือดสูง หรือความดันโลหิตยังพุ่งสูงปรี๊ด แผลก็ไม่มีวันปิดสนิท การคุมระดับน้ำตาลให้อยู่ในเกณฑ์ปกติและการกินยาตามแพทย์สั่งอย่างเคร่งครัดคือหัวใจสำคัญที่สุด

วิธีปรับพฤติกรรมเปลี่ยนชีวิตเพื่อรักษาหลอดเลือด

หมอมักจะบอกคนไข้เสมอว่า ยาที่ดีที่สุดหมอสั่งให้ไม่ได้ ถ้าตัวคนไข้เองไม่ยอมเปลี่ยนพฤติกรรม การดูแลตัวเองในชีวิตประจำวันคือยาวิเศษที่ช่วยให้เลือดไหลเวียนดีขึ้น

• หยุดสูบบุหรี่เด็ดขาด: นิโคตินทำให้หลอดเลือดหดตัวโดยตรง ยิ่งสูบเลือดก็ยิ่งไปเลี้ยงเท้าไม่ได้ แผลก็ไม่มีวันหาย
• เลือกรองเท้าที่ใส่สบายและไม่บีบรัด: คนที่มีปัญหาหลอดเลือดส่วนปลาย ห้ามใส่รองเท้าคับเด็ดขาด เพราะจะไปกดทับเส้นเลือดทำให้เนื้อเยื่อตายเพิ่มขึ้น
• ขยับร่างกายเท่าที่ทำได้: การเดินเบาๆ ช่วยกระตุ้นการไหลเวียนเลือด แต่ถ้ามีอาการปวดควรหยุดพักทันที
• ระวังอุบัติเหตุที่เท้า: อย่าเดินเท้าเปล่าเด็ดขาด แม้แต่ในบ้าน เพราะถ้าเกิดแผลเล็กๆ อาจกลายเป็นเรื่องใหญ่ได้

อาการแบบไหนที่ปล่อยไว้ไม่ได้ต้องรีบมาหาหมอด่วน

บางครั้งแผลเรื้อรังอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนที่อันตรายถึงขั้นต้องตัดขาได้ ถ้ามีอาการเหล่านี้เกิดขึ้นเมื่อไหร่ ห้ามรอดูอาการที่บ้านเด็ดขาด

• บริเวณรอบแผลบวมแดงร้อน แผลส่งกลิ่นเหม็นรุนแรง หรือมีหนองไหลออกมา
• มีไข้หนาวสั่นร่วมด้วย ซึ่งแปลว่าเชื้อโรคเริ่มกระจายเข้าสู่กระแสเลือดแล้ว
• นิ้วเท้าหรือผิวหนังแถบนั้นเปลี่ยนเป็นสีดำคล้ำ
• อาการปวดที่ขาเป็นรุนแรงตลอดเวลาแม้กระทั่งตอนนอนหลับพักผ่อน

การดูแลแผลเรื้อรังจากโรคหลอดเลือดส่วนปลายต้องอาศัยความอดทนและความร่วมมือกันระหว่างคนไข้ ครอบครัว และทีมแพทย์ การรักษาอาจใช้เวลานาน แต่ถ้าดูแลรักษาอย่างถูกต้องและตรงจุด โอกาสที่แผลจะกลับมาหายดีและรักษาขาเอาไว้ได้ก็มีสูงมากครับ