ลูกโดนแกล้งที่โรงเรียน หรือลูกเราไปรังแกคนอื่น ปัญหาใหญ่ที่พ่อแม่ต้องรีบเข้าใจ

หลายครั้งเวลาที่เปิดประตูรับลูกกลับมาจากโรงเรียน เรามักจะถามคำถามเดิมๆ ว่าวันนี้เป็นอย่างไรบ้าง สนุกไหม แต่จะมีสักกี่ครั้งที่เราสังเกตเห็นแววตาเศร้าๆ รอยฟกช้ำจางๆ หรือความเงียบขรึมที่ไม่ ฃปกติ ปัญหาการถูกกลั่นแกล้งหรือการรั... หรือที่เรารู้จักกันในชื่อ Bullying ไม่ใช่แค่เรื่องเด็กเล่นกันแรงๆ ตามวัยอย่างที่เคยเข้าใจกันในอดีต แต่มันคือบาดแผลทางใจที่อาจฝังลึกไปจนโต และในทางกลับกัน หากลูกของเราเองที่เป็นฝ่ายไปแกล้งคนอื่น นั่นก็เป็นสัญญาณเตือนจากจิตใจที่พ่อแม่มองข้ามไม่ได้เช่นกัน

ลูกโดนแกล้งกับลูกไปแกล้งคนอื่น ต่างกันอย่างไรและส่งผลต่อสมองเด็กแค่ไหน

ในมุมมองของจิตแพทย์และกุมารแพทย์ เวลาเด็กเผชิญกับการถูกรังแกซ้ำๆ สมองส่วนที่เรียกว่าอะมิกดาลากลัวภัยจะทำงานหนักตลอดเวลา ทำให้เด็กอยู่ในโหมดสู้หรือหนีตลอดเวลา ส่งผลให้เกิดความเครียดเรื้อรัง นอนไม่หลับ วิตกกังวล ไม่อยากไปโรงเรียน หรือมีอาการปวดท้องปวดหัวเรื้อรังโดยไม่ ฃพบโรคทางกาย ในขณะที่เด็กที่เป็นฝ่ายไปรังแกคนอื่น มักจะมีพื้นฐานทางอารมณ์ที่ควบคุมความหงุดหงิดได้ยาก ขาดความเห็นอกเห็นใจผู้อื่น หรืออาจเคยเรียนรู้พฤติกรรมความรุนแรงมาจากสภาพแวดล้อมใกล้ตัว ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นปฏิกิริยาทางจิตวิทยาที่ต้องการการดูแลอย่างเข้าใจ ไม่ใช่การตำหนิลงโทษ

สัญญาณเตือนภัยเงียบ แบบไหนที่แปลว่าลูกกำลังเผชิญปัญหาอยู่

เด็กส่วนใหญ่ไม่ค่อยยอมบอกตรงๆ ว่าตัวเองถูกแกล้ง เพราะกลัวว่าจะโดนแกล้งหนักกว่าเดิม หรือกลัวพ่อแม่เป็นห่วง หน้าที่ของเราคือการสังเกตความเปลี่ยนแปลงเล็กๆ น้อยๆ เหล่านี้

• ข้าวของเครื่องใช้เสียหายหรือหายบ่อย: เช่น กระเป๋าฉีก สมุดหาย หรือเงินค่าขนมหมดเร็วกว่าปกติโดยหาเหตุผลไม่ได้
• ร่างกายมีบาดแผลแปลกๆ: รอยฟkช้ำ รอยข่วน ที่เด็กมักจะตอบเลี่ยงๆ ว่าเดินชนโต๊ะหรือล้มเอง
• พฤติกรรมการกินและการนอนเปลี่ยนไป: ฝันร้าย นอนสะดุ้งตื่น หรือไม่อยากกินข้าวเย็นก่อนไปโรงเรียนวันรุ่งขึ้น
• เกลียดการไปโรงเรียนขึ้นมาดื้อๆ: ร้องไห้งอแงตอนเช้า หรือมักจะอ้างว่าปวดท้องปวดหัวเฉพาะวันจันทร์ถึงวันศุกร์

ถ้าลูกยอมรับว่าเป็นฝ่ายไปรังแกคนอื่น พ่อแม่ควรรับมืออย่างไรดี

เมื่อรู้ว่าลูกเราเป็นคนเริ่มแกล้งเพื่อน ความรู้สึกแรกของพ่อแม่มักจะเป็นความตกใจ โกรธ หรือละอายใจ แต่อยากให้ตั้งสติแล้วมองลึกไปกว่าพฤติกรรมก้าวร้าว เด็กที่ไปแกล้งคนอื่นมักทำเพราะต้องการเรียกร้องความสนใจ ต้องการการยอมรับ หรือบางครั้งกำลังเลียนแบบพฤติกรรมที่เขาพบเจอมา การเข้าไปต่อว่าหรือตีลูกด้วยความโมโหจะยิ่งทำให้เด็กปิดกั้นตัวเองและแสดงออกด้วยความก้าวร้าวมากขึ้น สิ่งที่ควรทำคือการพูดคุยด้วยเหตุผล สอนให้ลูกเข้าใจความรู้สึกของคนที่ถูกกระทำ และฝึกให้เขารู้จักวิธีระบายอารมณ์ที่ถูกต้องเวลาไม่พอใจ

แนวทางดูแลจิตใจและการสร้างเกราะป้องกันให้เด็กๆ ในระยะยาว

การแก้ปัญหาการกลั่นแกล้งในโรงเรียนให้ได้ผลดีที่สุด ต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างบ้านและโรงเรียน ไม่ควรปล่อยให้เด็กแก้ปัญหาตามลำพังหรือบอกให้ไปตบตีเอาคืน การสร้างความภูมิใจในตัวเองและการสอนทักษะการปฏิเสธอย่างกล้าหาญจะช่วยลดโอกาสที่เด็กตกเป็นเหยื่อได้ดีที่สุด นอกจากนี้ การสร้างบรรยากาศในบ้านให้อบอุ่น เปิดโอกาสให้ลูกกล้าเล่าทุกเรื่องให้ฟังโดยไม่ต้องกลัวโดนดุ คือเกราะป้องกันทางจิตใจที่ดีที่สุดที่พ่อแม่มอบให้ได้