ทำไมช่วงนี้ถึงสมาธิสั้นลง? เมื่อสมองล้าจนจดจ่อกับอะไรไม่ค่อยได้

ช่วงนี้รู้สึกไหมว่า อ่านหนังสือไม่ถึงหน้าก็หยิบมือถือขึ้นมาเช็กเสียแล้ว?

หลายคนเดินเข้ามาปรึกษาที่คลินิกด้วยความกังวลใจคล้ายๆ กันว่า ทำไมช่วงนี้ตัวเองถึงรู้สึกว่าสมาธิสั้นลง ความจำปลาทอง และจดจ่อกับการทำงานชิ้นหนึ่งได้ยากเหลือเกิน ทั้งที่เมื่อก่อนไม่ใช่คนแบบนี้ หลายคนเริ่มโทษตัวเองว่าเป็นคนขี้เกียจ หรือหมดไฟในการทำงานไปเสียดื้อๆ

ในฐานะหมอ อยากบอกว่าคุณไม่ได้เป็นคนเดียวที่เป็นแบบนี้ และต้นเหตุก็ไม่ใช่เพราะความตั้งใจลดลง แต่สมองของเราในยุคปัจจุบันกำลังทำงานหนักเกินไปจากสิ่งเร้ารอบตัวต่างหาก

สมองของเรากำลังโดนขโมยความสนใจไปทีละน้อยได้อย่างไร?

เวลาที่เราไถฟีดโซเชียลมีเดีย หรือมีเสียงแจ้งเตือนเด้งขึ้นมาตลอดทั้งวัน สมองส่วนหน้า ซึ่งทำหน้าที่เกี่ยวกับการคิดวิเคราะห์ การวางแผน และการควบคุมสมาธิ จะต้องทำงานหนักมากในการสลับความสนใจไปมา (Task Switching) การสลับโหมดบ่อยๆ นี้ทำให้สมองเกิดอาการล้าสะสม ส่งผลให้ความสามารถในการจดจ่อกับเรื่องเดียวนานๆ ลดลงอย่างเห็นได้ชัด

นอกจากนี้ ฮอร์โมนความเครียดและสารเคมีในสมองอย่างโดปามีนที่หลั่งออกมาเวลาที่เราเสพคอนเทนต์สั้นๆ ก็มีส่วนทำให้สมองเสพติดความรวดเร็ว พอต้องมาทำงานที่ต้องใช้ความอดทนและความลึกซึ้ง สมองจึงพยายามหลีกหนีเพราะมันต้องใช้พลังงานเยอะเกินไป

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าสมองเริ่มล้าและสมาธิกำลังหายไป?

ลองเช็กตัวเองดูว่ามีอาการเหล่านี้บ่อยแค่ไหนในชีวิตประจำวัน

• อ่านหนังสือบทความยาวๆ ไม่จบ ต้องกวาดสายตาข้ามไปมา
• ระหว่างทำงานมักจะมีมือถืออยู่ในมือหรืออยู่ใกล้ตัวตลอดเวลาโดยไม่รู้ตัว
• จำไม่ได้ว่าเมื่อกี้เพิ่งวางกุญแจรถไว้ที่ไหน หรือกำลังจะเดินมาหยิบอะไรที่ห้องครัว
• รู้สึกเหนื่อยล้าทางจิตใจช่วงบ่ายๆ แม้มนุษย์ออฟฟิศจะไม่ได้ใช้แรงกายหนักก็ตาม

วิธีปรับเปลี่ยนพฤติกรรมง่ายๆ เพื่อดึงสมาธิและความจดจ่อให้กลับคืนมา

ข่าวดีคือ สมองของเรามีความสามารถในการปรับเปลี่ยนโครงสร้างหรือที่เรียกว่า Neuroplasticity ถ้าเราเริ่มปรับพฤติกรรม สมองก็จะค่อยๆ ฟื้นตัวและกลับมาโฟกัสได้ดีขึ้นได้เช่นกัน

จัดโซนปลอดมือถือช่วงทำงานสำคัญ

ลองแบ่งเวลาสักช่วงสั้นๆ เช่น หนึ่งชั่วโมงตอนเช้า ปิดแจ้งเตือนทุกอย่างแล้วคว่ำมือถือเก็บใส่ลิ้นชัก ให้สมองได้ทำงานชิ้นเดียวโดยไม่มีสิ่งเร้ามากวนใจ การทำแบบนี้จะช่วยฝึกความอึดให้สมองได้จดจ่อกับงานตรงหน้ามากขึ้น

พักสมองแบบจริงๆ จังๆ ไม่ใช่เปลี่ยนไปไถจอ

เวลาที่รู้สึกสมองตื้อ หลายคนชอบพักด้วยการหยิบมือถือขึ้นมาเล่น ซึ่งจริงๆ แล้วนั่นไม่ใช่การพักผ่อน แต่เป็นการให้สมองรับข้อมูลเพิ่ม เปลี่ยนเป็นการลุกขึ้นไปเดินยืดเส้นยืดสาย มองออกไปนอกหน้าต่าง หรือดื่มน้ำเปล่า เพื่อให้สมองได้พักสายตาและผ่อนคลายอย่างแท้จริง

นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ

การนอนดึกตื่นเช้าส่งผลโดยตรงต่อความสามารถในการทำงานของสมองส่วนหน้า การนอนหลับลึกคือช่วงเวลาที่สมองทำการจัดระเบียบข้อมูลและซ่อมแซมตัวเอง หากนอนน้อย สมาธิก็จะยิ่งพังง่ายในวันถัดไป

อาการแบบไหนที่ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจเช็กอย่างละเอียด?

แม้ว่าปัญหาการลดลงของสมาธิและความจดจ่อส่วนใหญ่จะมาจากไลฟ์สไตล์และความเครียด แต่หากอาการเหล่านี้เริ่มรุนแรงจนกระทบต่อหน้าที่การงาน การเรียน หรือมีความจำเสื่อมร่วมด้วยอย่างรวดเร็ว จนรู้สึกว่าควบคุมไม่ได้ แนะนำให้เข้ามาพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินหาภาวะอื่นๆ เช่น โรคซึมเศร้า ภาวะวิตกกังวล หรือปัญหาฮอร์โมน เพื่อรับคำแนะนำและการดูแลที่ถูกต้องต่อไป