เข้าใจความเครียดและผลกระทบทางจิตวิทยา เมื่อเด็กๆ ต้องเผชิญกับโรคเรื้อรัง

ลูกต้องกินยาหาหมอตลอดชีวิต... ความเครียดที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังรอยยิ้มของเด็กป่วยเรื้อรัง

เวลาที่เราพูดถึงโรคเรื้อรังในเด็ก เช่น โรคเบาหวานชนิดที่ 1 โรคหอบหืดรุนแรง หรือโรคภูมิคุ้มกันทำลายตัวเอง หลายคนมักจะนึกถึงความเจ็บปวดทางร่างกาย การกินยาไม่ขาดสาย หรือการต้องไปโรงพยาบาลอยู่บ่อยๆ แต่ในฐานะหมอที่ได้พูดคุยกับน้องๆ และคุณพ่อคุณแม่ในห้องตรวจอยู่เสมอ สิ่งที่มักจะซ่อนอยู่และสร้างความกังวลใจไม่แพ้กันก็คือ เรื่องของจิตใจและความเครียดที่เด็กๆ ต้องแบกรับโดยไม่รู้ตัว

ความเครียดและผลกระทบทางจิตวิทยาในเด็กที่เป็นโรคเรื้อรัง: เกิดอะไรขึ้นในใจของพวกเขา?

การเติบโตมาพร้อมกับโรคประจำตัวไม่ใช่เรื่องง่ายเลยสำหรับเด็กคนหนึ่ง ในขณะที่เพื่อนๆ วัยเดียวกันได้วิ่งเล่น กินขนม หรือทำกิจกรรมสนุกสนานตามใจชอบ เด็กที่เป็นโรคเรื้อรังกลับต้องคอยระมัดระวังตัวตลอดเวลา ผลกระทบทางจิตวิทยาที่พบบ่อยมักจะแสดงออกมาในรูปแบบต่างๆ เช่น

• ภาวะวิตกกังวลและความกลัว: เด็กหลายคนกังวลเรื่องอาการกำเริบ กลัวการไปโรงพยาบาล กลัวการถูกเจาะเลือด หรือแม้แต่กลัวว่าตัวเองจะเป็นภาระของคนในครอบครัว
• อาการซึมเศร้าและความรู้สึกสูญเสียการควบคุม: เมื่อรู้สึกว่าตัวเองไม่เหมือนเพื่อน และไม่สามารถควบคุมสุขภาพของตัวเองได้ เด็กอาจจะเริ่มปลีกตัว ไม่อยากพูดคุย หรือหมดความสนใจในสิ่งที่เคยชอบ
• ปัญหาเรื่องการปรับตัวที่โรงเรียน: การขาดเรียนบ่อยๆ เพื่อไปพบแพทย์ทำให้ความสัมพันธ์กับเพื่อนลดลง บางครั้งอาจเกิดปัญหาการถูกล้อเลียนจากความแตกต่าง จนไม่อยากไปโรงเรียน

สัญญาณเตือนภัยทางใจ ที่คุณพ่อคุณแม่ต้องรีบสังเกต

เด็กส่วนใหญ่ไม่รู้ว่าอาการที่ตัวเองกำลังเผชิญเรียกว่าความเครียด พวกเขาจึงมักแสดงออกผ่านพฤติกรรมเปลี่ยนไป หากคุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็นสัญญาณเหล่านี้ อาการป่วยทางใจอาจกำลังก่อตัวขึ้นแล้ว

• พฤติกรรมถดถอย เช่น กลับมาปัสสาวะรดที่นอน ร้องไห้งอแงมากกว่าปกติ หรือติดพ่อแม่แจเหมือนเด็กเล็ก
• มีปัญหาการนอนหลับ หลับยาก ฝันร้าย หรือตื่นกลางดึกบ่อยๆ
• บ่นปวดท้อง ปวดหัวบ่อยโดยที่ตรวจหาความผิดทางร่างกายไม่พบ ซึ่งมักเป็นผลมาจากความเครียดสะสม
• อารมณ์หงุดหงิดง่าย ฉุนเฉียว หรือเงียบขรึมเก็บตัวผิดปกติ

วิธีดูแลจิตใจเด็กป่วยเรื้อรัง เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันทางใจที่แข็งแรง

การดูแลรักษาเด็กที่เป็นโรคเรื้อรังไม่ได้มีแค่เรื่องยาและการปฏิบัติตัวทางกายเท่านั้น สุขภาพจิตใจเป็นเรื่องสำคัญที่ไม่ควรละเลย แนวทางในการช่วยประคับประคองจิตใจเด็กๆ มีดังนี้

เปิดพื้นที่ให้เด็กได้ระบายความรู้สึกโดยไม่ต้องกลัวถูกดุ

ให้เวลากับลูกในการพูดคุย รับฟังความรู้สึกโกรธ เสียใจ หรือน้อยใจของเขาโดยไม่ไปตัดสิน ฟังด้วยความเข้าใจและยอมรับว่ามันคือความรู้สึกจริงๆ ที่เกิดขึ้นได้

สร้างความรู้สึกมีส่วนร่วมในการรักษา

แทนที่จะบอกให้ทำตามคำสั่งเฉยๆ ลองให้เด็กได้มีส่วนร่วมในการตัดสินใจเรื่องเล็กๆ น้อยๆ เช่น เลือกเวลาทานยาที่เหมาะสม หรือเลือกวิธีผ่อนคลายหลังไปหาหมอ จะช่วยให้พวกเขารู้สึกว่าตนเองยังพอมีอำนาจควบคุมชีวิตได้บ้าง

พูดคุยกับคุณครูที่โรงเรียนเพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่เข้าใจ

การประสานงานกับทางโรงเรียนเพื่อให้คุณครูและเพื่อนๆ เข้าใจสภาพร่างกายและจิตใจของเด็ก จะช่วยลดความกดดันและการถูกปฏิบัติที่แตกต่างได้อย่างมาก

ท้ายที่สุดแล้ว โรคเรื้อรังอาจเป็นสิ่งที่ติดตัวเด็กไปนาน แต่ความโดดเดี่ยวและความเครียดทางจิตวิทยาไม่ใช่สิ่งที่พวกเขาต้องแบกรับไว้คนเดียว ความเข้าใจและความอบอุ่นจากครอบครัวคือยาวิเศษที่ดีที่สุดในการช่วยให้พวกเขาก้าวผ่านทุกช่วงเวลาที่ยากลำบากไปได้