ตรวจปัสสาวะรอบนี้ทำไมหมอถึงขอส่งเพาะเชื้อ? ไขข้อข้องใจเรื่องการหาตัวการโรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบ

เวลาที่เดินเข้ามาหาหมอด้วยอาการแสบขัดเวลาปัสสาวะ ปัสสาวะไม่สุด หรือรู้สึกเหมือนเข้าห้องน้ำบ่อยแต่มีออกมาทีละนิด สิ่งแรกที่เรามักจะทำกันคือการตรวจปัสสาวะเบื้องต้นเพื่อดูว่ามีเม็ดเลือดขาวหรือเม็ดเลือดแดงหลุดลอดออกมาไหม แต่ในหลายครั้งที่อาการไม่ยอมหายขาด หรือเป็นซ้ำๆ ซากๆ หมอจะแนะนำให้ตรวจอีกตัวหนึ่งที่ละเอียดกว่านั้น นั่นคือการเพาะเชื้อจากปัสสาวะเพื่อระบุชนิดแบคทีเรีย ซึ่งเป็นเหมือนการส่งสายสืบเข้าไปตามหาตัวการที่แท้จริงว่า เจ้าเชื้อโรคตัวไหนกันแน่ที่กำลังป่วนร่างกายเราอยู่

ตรวจปัสสาวะธรรมดากับการส่งเพาะเชื้อ ต่างกันอย่างไรในมุมมองของหมอ?

หลายคนอาจสงสัยว่าแค่ตรวจหลอดเก็บปัสสาวะธรรมดาก็เห็นเชื้อแล้วไม่ใช่หรือ จริงๆ แล้วการตรวจปัสสาวะทั่วไปเปรียบเสมือนการตรวจภาพรวมว่าพื้นที่ตรงนั้นมีความเสียหายเกิดขึ้นไหม เราจะเจอเม็ดเลือดขาวที่บอกว่าร่างกายกำลังสู้กับเชื้อโรคอยู่ แต่เรายังไม่รู้หน้าตาที่แท้จริงของศัตรู

ต่างจากการส่งเพาะเชื้อที่จะนำน้ำปัสสาวะไปหยอดลงในจานเลี้ยงเชื้อ แล้วเอาไปบ่มไว้ในสภาพแวดล้อมที่แบคทีเรียชอบ เพื่อให้พวกมันแบ่งตัวจนเรามองเห็นและจำแนกได้ชัดเจนว่า เชื้อตัวนี้คือสายพันธุ์ไหนกันแน่ ซึ่งความแม่นยำตรงนี้แหละที่จะช่วยให้การรักษาตรงจุดที่สุด ไม่ต้องเดาทางหรือลองผิดลองถูกกินยาหลายรอบ

ขั้นตอนการเก็บตัวอย่างปัสสาวะส่งตรวจให้ได้ผลแม่นยำที่สุด

ความลับอย่างหนึ่งของการเพาะเชื้อคือ ตัวอย่างปัสสาวะต้องสะอาดจริงๆ เพราะบริเวณผิวหนังรอบท่อปัสสาวะของเรามีแบคทีเรียประจำถิ่นอาศัยอยู่เยอะมาก ถ้าเก็บไม่ระวัง แบคทีเรียพวกนั้นอาจปนเปื้อนเข้าไปในขวดตรวจ ทำให้ผลออกมาชวนสับสนได้

• ล้างทำความสะอาดบริเวณอวัยวะเพศให้เรียบร้อยก่อน
• ปล่อยปัสสาวะช่วงแรกทิ้งไปก่อนสักเล็กน้อย เพื่อชะล้างสิ่งสกปรกที่ปากท่อปัสสาวะออกไป
• เก็บปัสสาวะช่วงกลางใส่กระปุกที่เจ้าหน้าที่เตรียมไว้ให้ โดยพยายามอย่าให้มือไปโดนด้านในกระปุก
• ปิดฝาให้สนิทแล้วส่งให้ห้องปฏิบัติการทันที

ช่วงเวลารอผลตรวจและการเลือกยาฆ่าเชื้อที่ตรงกับโรค

เมื่อห้องปฏิบัติการได้รับตัวอย่างแล้ว พวกเขาจะทำการเพาะเชื้อซึ่งต้องใช้เวลาประมาณ 1 ถึง 2 วันเป็นอย่างน้อย เนื่องจากแบคทีเรียต้องใช้เวลาในการเติบโตพอสมควร

นอกจากจะบอกชื่อของแบคทีเรียได้แล้ว การตรวจนี้ยังมีขั้นตอนสำคัญอีกอย่างหนึ่งคือการทดสอบความไวของยา หรือที่เรียกกันว่า Antibiotic Susceptibility Testing ขั้นตอนนี้จะช่วยให้หมอรู้เลยว่า เชื้อตัวที่กำลังเล่นงานอยู่นี้แพ้ยาตัวไหน และดื้อยาตัวไหนบ้าง ทำให้เราเลือกยาฆ่าเชื้อได้อย่างแม่นยำที่สุด อาการถึงจะหายขาดและไม่กลับมาเป็นซ้ำอีก

อาการแบบไหนที่หมอจะพิจารณาให้ส่งเพาะเชื้อปัสสาวะ?

ไม่ใช่ว่าทุกคนที่มาด้วยอาการปัสสาวะแสบขัดจะต้องตรวจเพาะเชื้อทุกรายไป หมอจะใช้วิธีนี้ในกรณีที่มีความจำเป็นจริงๆ เพื่อความคุ้มค่าและประโยชน์สูงสุดของคนไข้เอง

• อาการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะที่เป็นซ้ำบ่อยๆ รักษาหายแล้วไม่นานก็กลับมาเป็นอีก
• ทานยาปฏิชีวนะเบื้องต้นไปแล้วแต่ออาการไม่ดีขึ้นเลยภายในสองถึงสามวัน
• คนไข้ที่มีโรคประจำตัวบางอย่าง เช่น โรคเบาหวาน หรือคุณแม่ตั้งครรภ์ ซึ่งหากติดเชื้อแล้วอาจลุกลามรุนแรงได้ง่าย
• การติดเชื้อที่เกิดขึ้นในโรงพยาบาลหรือผู้ป่วยที่ต้องใส่สายสวนปัสสาวะเป็นประจำ

หากคุณกำลังเผชิญกับอาการปัสสาวะผิดปกติเรื้อรัง การเข้ามาตรวจวินิจฉัยให้ลงลึกถึงสาเหตุด้วยการเพาะเชื้อจากปัสสาวะเพื่อระบุชนิดแบคทีเรีย จะช่วยตัดวงจรการเจ็บป่วยและช่วยให้เราเลือกยาที่จัดการกับปัญหาได้อย่างตรงจุดจริงๆ ครับ