เจาะลึกเรื่องการเพาะเชื้อจากปัสสาวะเพื่อระบุชนิดแบคทีเรีย ทำไมต้องทำและบอกอะไรเราได้บ้าง

ทำไมคุณหมอถึงสั่งตรวจเพาะเชื้อปัสสาวะ ทั้งที่ตรวจเบื้องต้นไปแล้ว

หลายคนอาจสงสัยว่า ในเมื่อเราตรวจปัสสาวะทั่วไปที่เรียกว่า Urinalysis แล้วพบว่ามีการติดเชื้อ ทำไมหมอยังต้องส่งตรวจเพิ่มด้วยการเพาะเชื้อจากปัสสาวะเพื่อระบุชนิดแบคทีเรียอีก ความจริงแล้วการตรวจเบื้องต้นบอกเราได้เพียงว่า มีเม็ดเลือดขาวหรือมีการอักเสบในปัสสาวะจริงไหม แต่การเพาะเชื้อเป็นการยืนยันว่า เชื้อตัวร้ายที่ก่อปัญหาให้เราคือตัวไหนกันแน่ ซึ่งเหมือนกับการที่เราต้องรู้หน้าค่าตาโจร เพื่อที่จะเลือกอาวุธไปจัดการได้อย่างแม่นยำ

ขั้นตอนการเก็บปัสสาวะให้ได้ผลแม่นยำที่สุด

หัวใจสำคัญของการเพาะเชื้อคือ การทำให้เชื้อในปัสสาวะที่ส่งตรวจมีแค่เชื้อจากกระเพาะปัสสาวะจริงๆ ไม่ใช่เชื้อที่ปนเปื้อนมาจากผิวหนังหรือบริเวณอวัยวะเพศภายนอก ซึ่งถ้าเก็บไม่ถูกวิธี ผลการตรวจจะคลาดเคลื่อนและทำให้คุณหมอรักษาผิดทางได้

• ควรเลือกเก็บปัสสาวะช่วงเช้าหลังตื่นนอน เพราะเป็นช่วงที่ปัสสาวะมีความเข้มข้นที่สุด
• ทำความสะอาดบริเวณอวัยวะเพศด้วยน้ำสะอาดและซับให้แห้งก่อน
• การเก็บแบบมิดสตรีม (Mid-stream) คือให้ปัสสาวะช่วงแรกทิ้งไปก่อน แล้วเก็บช่วงกลางของการปัสสาวะลงในภาชนะที่สะอาดผ่านการฆ่าเชื้อแล้ว

กระบวนการในห้องแล็บที่เปลี่ยนเชื้อตัวจิ๋วให้กลายเป็นคำตอบ

เมื่อนำปัสสาวะไปถึงห้องปฏิบัติการ เจ้าหน้าที่จะนำไปหยดลงบนจานเพาะเชื้อที่เตรียมสารอาหารไว้เฉพาะตัว จากนั้นจะบ่มทิ้งไว้ในตู้ควบคุมอุณหภูมิ หากมีแบคทีเรียอยู่จริง มันจะแบ่งตัวเพิ่มจำนวนจนมองเห็นเป็นกลุ่มก้อนหรือโคโลนี จากนั้นนักเทคนิคการแพทย์จะระบุชนิดของเชื้อและนำไปทดสอบต่อว่า เชื้อตัวนี้แพ้ยาปฏิชีวนะตัวไหนบ้าง หรือดื้อยาตัวไหนบ้าง

ทำไมรอผลตรวจหลายวัน

การเพาะเชื้อต้องใช้เวลาเพราะแบคทีเรียแต่ละชนิดโตเร็วช้าไม่เท่ากัน โดยทั่วไปจะใช้เวลาประมาณ 2 ถึง 3 วันเพื่อให้ทราบชนิดของเชื้อ และอีก 1 วันเพื่อทดสอบความไวต่อยาปฏิชีวนะ ดังนั้นการรอคอยในส่วนนี้จึงเป็นขั้นตอนที่สำคัญมาก เพื่อให้แน่ใจว่ายาที่หมอสั่งให้คุณในวันถัดไปคือยาที่ใช้รักษาได้อย่างตรงจุด ไม่ใช่การเดาสุ่มด้วยยาปฏิชีวนะที่เชื้ออาจจะดื้อไปแล้ว

การอ่านผลตรวจและแนวทางการรักษาในก้าวต่อไป

เมื่อได้ผลจากห้องแล็บ หมอจะนำมาเปรียบเทียบกับอาการที่คุณเป็น ถ้าผลเพาะเชื้อออกมาพบว่ามีแบคทีเรียในปริมาณสูง หมอจะปรับเปลี่ยนยาให้เหมาะสมกับเชื้อนั้นๆ ทันที แต่ถ้าผลออกมาไม่พบเชื้อทั้งที่มีอาการ หมอก็จะได้มองหาความเป็นไปได้อื่น เช่น การติดเชื้อจากเชื้อรา ไวรัส หรือนิ่ว ซึ่งข้อมูลจากการเพาะเชื้อนี้เองที่เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในการรักษาให้หายขาดและป้องกันไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำอีก